Dicotomía do borralleiro de arxila

Seica vai ser o día da nai este domingo.
Eu, agora que son nai, tamén entendo que as cousas cambian. Por exemplo...

Cando eu era nena, no día da nai agasallábase unha flor feita de macarróns e no do pai un "borralleiro" feito de arxila. Pero agora xa ninguén fuma e os macarróns teñen moitos carbohidratos, logo sería un despropósito atentar con semexante afrenta ao día a día da mesa dunha familia normal.

No meu caso, normal e galega.

Coido que hai máis familias galegas que a miña, incluso, aventuraríame a dicir, hai máis familias que falan en galego que a miña, malia non viviren en Galicia.

Total, que como os agasallos neutros son moito mellores, eu recomendo, en toda ocasión agasallar libros. Teñen un alto contido en fibra (por se alguén os quere deglutir, e ademais no almorzo en leite quente saben igualiños que un Wheatabix), adornan (se alguén os emprega para parecer culto hai unha ampla selección de títulos que todos deberiamos ter (lido), calzan unha mesa en caso de necesidade e tamén se poden ler. Ás veces esta última habilidade do ente literario é a menos valorada, pero recoñécese que sirven para ese propósito porque todos, en xeral, cando vemos a peli suxerimos que sería moito mellor ter lido o libro. Se só tiveramos tempo de ler un libro! Coa de horas que pasamos mirando para o whatsapp (incluso para asegurarnos de que efectivamente non vai, que non funciona).

E cos libros, unha divaga, porque para min os libros son máis que páxinas, máis que palabras. Non moitos o entenden, pero os que o entenden saben moi, moi ben do que falo. Son paixón.
Así que, cando alguén dubida que agasallarme, mércame libros. Algo que ata miña nai acabou aprendendo co tempo. Pechado o manifesto que deixa claro que para o día da nai, se alguén quere facerme un borralleiro o tomarei encantada pero que prefiro un libro, paso a falar das recomendacións das grandes superficies para as nais...

Velaí, todas en castelán agás María Solar. Grazas mundo. Que está moi ben, que a min María Solar moito me gusta, pero... vendo o que ofertan (e deixei de tirar fotos porque empezaban a mirarme mal pero non puiden evitar ver que na mesa de novela negra non había cartaz de "día de la madre" e aínda me quedaba unha amplísima selección de libros de cociña e coidado de plantas e xardíns) unha acaba preguntándose se non porían o de María Solar alí porque ten un neno na portada.... un orfo! E iso...iso a unha nai... chégalle!

E que sei eu? Que me gustaría vivir en galego en máis dunha faceta da miña vida. Que me gustaría crer que hai historias en galego que non teñen por que estar escritas especificamente para nais. Que cousas!
Que sei eu de nais?
Sei que cando temos medo pensamos na nai.
Sei que cando caemos pensamos na nai.
Sei que cando pensamos nas palabras que máis repetimos na nosa vida, polo menos no meu caso, adoitan ser "mamá, joder!"
Que todos temos unha historia na que a nosa nai fixo algo impresionante para que nós puideramos ser adolescentes un pouquiño máis parvos...
Que cando todo eso se xunta, e o mundo perde as cores... pensamos na nosa nai... e falámoslle en galego.
Como cando estamos no hospital.
De verdade, crédeme.
Se queredes pasar por un centro normalizador da língua, entrade a un hospital. No medo a morrer, falamos en galego, sentimos en galego.
Pero non podemos ler literatura "normal" en galego, hai moitas opcións en castelán para escoller un libro que agasallar...  Non hai unha triste mesa en galego.
Será que non hai libros en galego para encher unha mesa.
Será...

Por se hai, e queredes mercarlle algún a algunha nai invítovos a romper os esquemas das grandes cadeas comerciais e a investigardes se as vosas librerías de habituais teñen libros en galego.
Podedes, incluso, preguntarlle aos libreiros e libreiras se vos recomendan un libro en galego para agasallar á vosa nai. E cando pregunten como é a vosa nai... sede vos, e pensade en como é a vosa nai e non neses momentos de "joder, mamá!" tan habituais.

Incluso, se tedes tempo, podedes deixar por aquí algunha recomendación. Se estades a ler esto en facebook tedes etiquetadas algunhas librerías da comarca que é posible se fagan eco das vosas recomendacións e querencias.

Porque o galego é a miña língua nai. E xa queda todo dito.

Insomnio e producción literaria en galego

   O que me fai falta a min, tendo unha criatura de poucos meses ao meu cargo, é ter insomnio. Será culpa miña por pórme a ler cando tiña que estar a durmir. Miña e de Xabier López que chiou unha pregunta que leva a dar voltas e voltas no meu maxín día e medio (e iso que aínda me pasei bastante a contestar a ese chío). Miña, de Xabier López e de Francisco Castro que fai obradoiros nos que di que o mellor momento para escribir é de noite, cando todo está en silencio nas casas cheas de barullo. Efectivamente, a culpa vai ser de todos eses factores e vou deixar de falar de culpables porque acabarei mentando a anécdota de Antonio Gala escribindo co dedo do pé e non porei máis que tentar emular a un chimpancé avanzado dos de O PLANETA DOS SIMIOS.
  
    O caso é que, a raíz dunha entrevista a Manuel Bragado (editor de Xerais), o narrador Xabier López López propuña a seguinte reflexión:

E alá vou eu a meter a zoca e continuar con esta outra pregunta, que recibe a súa correspondente resposta:

 

   E así é como eu lembro o principio da fin da miña calma mental. Malia ter publicado algún chío a continuación deste intercambio, o bule-bule na miña cabeza non parou desde que abrín a caixa de Pandora ao facer esa pregunta e, sobre todo, desde que vin a resposta de Xabier.  Indiscutiblemente é un debate que non me corresponde, non son editor e o pouco que entendo do traballo de edición foi aprendido a través de entradas no blog do devandito Manuel Bragado, sendo que sempre me chama moito a atención, xa desde fai tempo cando conversara cun editor de cómic e me dixera que unha tirada de 1200 exemplares era unha tirada arriscada (e estamos a falar no ámbito nacional), o escaso número de exemplares literarios que se venden, tanto da literatura galeta como da literatura en xeral, neste estado. Pero centrémonos na literatura galega. 

     A mín encantaríame crer que un altísimo porcentaxe de xente da miña xeración e incluso de xeracións de máis idade le en galego. Pero non é certo. Pódome enganar, podo vivir na miña caixiña de ilusión e dicir, como Marina le en galego, a xente da súa idade (que  moitos foron galegofalantes até chegar á escola onde lles ensinaron o idioma da verdade e que "los pagaros de Juadalagara tienen la jarjanta llena de trijo") debe atoparse cómoda lendo en galego. E non é así.

     Tamén me gustaría pensar que na miña xeración, que xa tivemos clases de galego e mais de literatura galega, se crearon neolectores do galego e, por que non? Lectores en xeral. Pero non. Tampouco me podo fiar do meu círculo de coñecidos e amigos, sendo a meirande parte deles lectores moi poucos len en galego. E aínda así, nós vivimos xa este sistema educativo no que nas clases de literatura había que ler, obrigatoriamente, unha ou dúas obras ao ano. E coido que aquí ven o momento onde a eterna dúbida me asalta á hora de buscar unha solución á pregunta de Xabier, porque nós tamén chegamos a aborrecer obras que nos mandaron ler en galego. 

      Debería a producción literaria facerse segundo as querencias dun público adulto ou segundo as querencias do público que agora aniña en secundaria?

        É unha cuestión devastadoramente dificil. Por moitas voltas que lle dou non atino a encontrarlle xeito. Coma nos problemas de ciencias, poderíamos simplificar e tratar só unha parte do mesmo (por exemplo reducindo un sistema de tres dimensións a unha soa, para ver, a lo menos, como se comporta) e nen así dou cunha resposta que me satisfaga (sexamos serios, non son tan presuntuosa como para pensar que eu soíña podo atopar o santo graal dos problemas ou das metas da edición en galego, o único que tento é acougar as miñas inquedanzas). Malia todo (usaría un porén pero aínda vou no capítulo dous de CADEAS e non sei moi ben como empregalo) a opción "doada" de dicir que ambos aspectos da literatura teñen que estar coidados e presentes, semella a mellor. Digo doada porque parece que chegamos a un acordo no que ninguén gaña e todas as partes teñen o seu anaquiño de pastel, no obstante, se coidamos a edición de literatura infantil e xuvenil e a edición e produción de obras para un público adulto que demande un puntiño máis de... "calidade" (non me gusta empregar esta palabra, réstalle valor á obra LIX, empregemos mellor "chicha" moito máis informal pero respetuosa e todos entendemos ben o que quero dicir, non? Pois agora lean "chicha" en lugar de "calidade") pronto veremos que ambas tarefas supoñen un titánico esforzo de selección. 

           Desde o meu modesto punto de vista, a LIX do noso país é excelente. Pode que se acerte coas inquedanzas do mercado de secundaria ou non, ou que só se acerte con parte das inquedanzas do mercado de secundaria, pero está coidadísima. Obras, por citar as que eu lin, que non son moitas xa que non só de LIX en galego vive a Anna, como Chamádeme Simbad, Cartas de Inverno, O agasallo de Anya, 2044, Sari soñador de mares (co que xa fai anos Martin Pawley gababa a literatura para mozos en galego), O pintor do sombreiro de malvas ou As sete mortes son excepcionais, cada unha ao seu estilo. E é certo que o lector de secundaria colle un libro obrigado coa mesma desgana co que o faciamos nós cando nolo daban. E é certo que, moitos, ao veren a foto de Agustín Fernández Paz empezan con grandes prexuizos sobre ese "señor mayor que seguro que nos habla de cosas de la guerra" e acaban encantados porque "¡el libro daba miedo!". E tamén é certo que O pintor do sombreiro de malvas é unha preciosidade pero enfádalles o final (e a quen non cando tes quince anos e queres que as historias teñan un final, que para eso mercaches o libro e estudaches en língua que as historias teñen unha presentación, nó e desenlace! U-lo desenlace? A ese libro aínda lle quedan un par de páxinas para se desenlazar como é debido). E é certo que en As sete mortes, o día antes do exame, era interesantísimo e non se pode mirar o whatsapp da clase porque hai xente que vai aidantada e che reventa a trama. Ao fin e ao cabo, non son tontos, só son máis novos que nós. Non precisan que lles suavicen a realidade ata enmascarala, precisan, como todos, que lles conten unha historia. E xa está. Tan simple e tan sumamente complicado.

              

               Pero que pasa cando ao alumnado de secundaria se lles prescribe, case coma se o sistema educativo fose un médico de cabeceira, un deses "libros de portada "como violeta" ou dos que teñen o lomo de cores e fotos que ocupan toda a portada? (Hai máis editoriais, ben o sei, pero os xigantes son os que son). Pois poden pasar dúas cousas, poden atopar a Agustín Fernández Paz que xa lles deu medo o ano anterior e, como é coñecido, dánlle unha oportunidade e moito lles gusta (en xeral, que todo isto son xeneralidades, non perdamos o fío do que se está a comentar) ou poden atopar con Marcos Calveiro (que tamén o leron, que bonito o pintor! que pena de final!) e ler un Settecento que aborrecen porque, se ben ti, lector experimentado, o disfrutas enormemente e pasas dous terzos do libro dicíndolle mentalmente ao autor "vasma xogar deste xeito, non si?" e, zasca! Alá vai el e cha xoga, un lector, aínda avezado, de secundaria pasa páxinas pensando que Vivaldi é un coñazo e que de quen está a falar cada vez que cambia de voz narradora. Ao final, non o disfrutan. E que? Non é un libro pensado para eses outros lectores? Para os que buscaban máis chicha? Pois ben está o que ben parece. Probablemente, se conseguimos que estes lectores sigan a ler, dentro duns anos gustarán de Seteccento, e ata de Festina Lente! (Que decepción! Co que me gusta a min ese libro e o pouco que enganchou ata aos lectores máis espelidos de 1º de Bach), ou de As voces baixas (como levo desde o verán pasado sen atreverme a ler o último capítulo non comentei que lles parecera, xa sabedes, polos spoilers -Marina vaime matar un día destes-). 

                    O cultivo de ambos estilos paréceme lícito e totalmente necesario. Incluso no ámbito dos lectores que somos un pouco máis "gafapastosos" eu recoñezo que, moitas veces, non che apetece ler un libro que goce desa densidade na historia ou no emprego da linguaxe. Seguindo co responsable desta semente que agroma na miña cabeza, fai uns días que eu empecei CADEAS e, sendo realista, vou tardar moito tempo en acabalo porque nestes momentos da miña existencia non gozo da calma que preciso para saborear un libro así do xeito que merece (e probablemente pase todo este tempo con ganas de mercar leite condensado). Non quere dicir que non o disfrute, pero si que non podo enfrontarme a el como querería. Hai momentos da miña vida nos que me apetece maís perderme nunha trepidante historia chea de intriga e xeniais fantasmadas como Os fillos do mar (que tamén tivo moito éxito no estudantado) ou nos que só me apetece ler novela negra, ou incluso LIX (se vos fixades, nos libros pon a partires de... non pon a idade á que xa non es apto para lelos).

                     E agora, sen xeralizar, outro punto que complica esa resposta é o seguinte. Asumamos que a literatura camiñara cara unha dictadura das preferencias dos alumnos de secundaria. Unha recomendación que unha alumna (brillante, marabillosa e encantadora) de secundaria me fixo o ano pasado foi esta:

Que ten editado Galaxia en galego e foi o que eu merquei. Casi nada para a recomendación! E unha chulada de libro. Se eu, agora, a esta alumna de secundaria, lle recomendo o último libro "para adultos" que lin en galego... faimo comer. Con razón. Dirame que a historia non se sostén, que os personaxes parecen maniquíes estereotípicos e que o único que o convirte nunha historia "para adultos" son un par de pinceladas de brutalidade dunha realidade dos trintaetantos que, despois de todo, non é tan transgresora como parece. É maís, se o merca, diríame que un libro que custe entre 15 e 22 euros (que son moitos cartos) ten que ofrecer algo mais e, de seguro, me preguntaría que en que están a pensar os que publican eses libros. Non ven que despois non vou querer mercalos porque xa me enganaron unha vez? E eu tería que estar de acordo con ela. E eu non podería explicarlle por que libros que deberían ser LIX se visten cos traxes dos seus pais. (E non, non vou dicir cal é, pero por si acaso, sendo que lle dixen a Pedro Feijoo que lle faría unha crítica pormenorizada do seu libro por mail: NON ESTOU A FALAR DE A MEMORIA DA CHOIVA -Ese podes lelo, Ana-).

         Debemos deixar que o estudantado de secundaria marque o canon? 

         Do que lle gusta ler a eles, indudablemente.

     Debemos deixar que o estudantado de secundaria marque o canon para público ávido doutras experiencias?

          Non, para iso se debería coidar con mimo a liña editorial nas coleccións que se fan.

       Porque, non esquezamos, que tentamos crear lectores e lectores que, eventualmente, amen o libro e o merquen tamén. Por propia supervivencia do sistema editorial! Ou senón quen vai poder pagar aos contacontos para contaren historias? Pero un prezo entre 15 e 22 euros é un prezo alto, e o consumidor, nunha era coma a nosa, pide que unha liña de produtos sacados ao mercado teña un standard de calidade (aquí si que vou usar a palabra) alén dos gustos dos diversos colectivos aos que poida ir dirixido. Xaora (esta si me atrevo a usala, a ver...) non seriamos lectores de galego sen os profesores de galego que nos obrigaron a ler libros na língua, nen as feiras nas que os autores falan da súa obra con agarimo e paixón e nos animan a gastar eses 15,16... 22 euros sen remorsos.

 

  

Se ha encontrado un grito de placer de mujer emitido ayer a las 3 de la mañana

La culpa es de Francisco Castro, que es un gran escritor, mejor maestro y estoy segura de que inmejorable persona, que en su Taller de escritura nos retó a escribir una nota que podría aparecer en la pared de un ascensor o en un portal y, una vez hecho esto, preguntarnos qué había pasado para que esa nota cobrase vida. Obviamente, esta no es mi nota, escribir la historia de tu propia nota tiene poco mérito, porque ya la conoces cuando escribes la nota, esta es la nota brillante, genial y maravillosa de otro de los alumnos del curso (un escultor). Como su "padre" es un artista creí que sería buena idea darle vida a su creación así que me bajé al portal y dejé esto...

Y aquí, por si os interesa, os dejo mi versión del "qué pasó":

   Nadie quería reclamar el grito perdido. Solo y un poco lastimero yacía inerte bajo un guante de lana, unos anteojos y una pitillera de los Sex Pistols en el fondo del cajón de objetos perdidos de la comunidad. Era cierto, yo lo había creado.
    A sabiendas de la expresa prohibición que limitaba la emisión de gemidos, suspiros y húmedos mensajes más allá de las diez de la noche en todo el edificio, las manos de mi amante, cálidas y resbaladizas, habían forzado el desastre. 
    Pese a apretar los dientes, pese a contener la respiración, pese a la razón que en mi vida todo lo puede... lo había dejado ir, lo había liberado hasta tal punto que lo sentí huír por el patio de luces y quedarse colgado de la maceta de geranios del tercero.
    Era mío, pero nadie lo sabría.

    En realidad, hay una frase más que "termina" la historia. Pero al sabio editor le gusta más sin ella. Reverencia. :D

Lembranzas I

 

            Estirou a man, unha manciña miúda, gordecha, de dedos pequeniños e rosados, dediños que pouco viran do mundo, cara a deusa protectora, aquela  muller que lle contaba contos onda os xeranios e lle regalaba a última rosquilla. Pero a deusa non oira.

            Tiña un proído no pescozo estraño, unha dor que lle era allea á tose, ou á languidez da febre. Un proído ácido e afiado que lle esbaraba pola pel segundo aquel nenomaior paseaba as unllas como coitelas polo corpo dela.

            Cando puidera fuxir entrara correndo á saliña-comedor na procura do colo amigo pero, ante a súa sorpresa, a muller dos contos non for a onde ela, deixáraa soa, perdida, atarecida nese medo de ver ao nenomaior a agardala, sen présas, no corredor, lonxe da mirada dos devanceiros. Coas poucas verbas que retiña no seu vocabulario, procurara un pensamento que concentrara a desazón, a rabia, a dor ao se desprender a primeira capa, inmadura, do tenro corazón da nena do pelo oscuro e os beizos coma o sangue. Coma a madrastra, pensara. Coma ela, “mala”. E botara a chorar en silencio.

Os fillos do mar

Agardo me perdoe a concurrencia desta taberna virtual, que quere ser caderno, aínda que non, de momento, de bitácora, se por un momento pensei en empezar este comentario titulándoo "As miñas lecturas do verán" e adoptando o manido estilo redactor-mecánico daquelas composicións coas que abríamos, todos, o novo curso en Setembro, na primeira clase de galego. Por sorte, xa mudei de idea, pero que conste que o de me sentir como unha nena, agora mesmo, non é casual.

Que nervos! Se é que falar dun libro que che gusta, que che gusta ben, non é cousa de leria. Empecemos pola vanidade, empecemos dicindo que, segundo me informaron, a fotografía da contraportada do autor da obra, non lle fai xustiza ningunha ao pobre autor ao que, será por esta afirmación escoitada tras levar lidas non máis de 50 páxinas do libro, automaticamente, pasei a identificar coma Simón Varela, o protagonista da obra (si, seica sae moito unha tal Mariña e sei que eu non son máis ca unha lectora, que ultimamente veño de ver que algúns seres moi eruditos veñen ás presentacións dos libros e o seu coñecemento da estrutura da obra, en xeral, non da obra a presentar, abrúmanos coa calidade, formalidade e seriedade das súas inquisitorias intervencións -ás veces pondero a posibilidade de empezar todas as miñas, tímidas, intervencións nestes actos coa tonadilla "Segundo a relevancia do descubrimento do bosón de Higgs..." e engadir  a pregunta, para axudar a este teatriño, pero, xa saben, unha, no fondo, aínda que non o semelle, é tímida- pero esa Mariña non chega a ter a consistencia que ten que ter un protagonista. Que cumpre tela alí? Pois si, pero claramente o prota é Simón).

      Entremos logo en materia, segundo a contraportada do libro:

"Simón Varela é un mediocre arquitecto residente en Vigo. Un día recibe unha chamada dunha señora da alta sociedade viguesa, Isabel Llobet, para que lle faga unha reforma nunha fonte da súa propiedade, nun pazo de Canido. Aos poucos días de comezar a reforma, Simón atopa un cofre pechado. Simultaneamente, a señora, xa maior, morre en estrañas circunstancias. A partir de aquí, o arquitecto vese involucrado nunha intrigante trama na que tamén parece estar envolta a familia da muller morta. Novela de aventuras, novela de intriga, escrita con ton humorístico, a acción de Os fillos do mar condúcenos detalladamente a través do Vigo de hoxe, cidade que en boa medida protagoniza tamén a novela. Ao tempo, a trama cóbrese cun atractivo pano histórico que nos conduce ata 1702, na Batalla de Rande, aínda que deixa tamén os seus elos na Guerra Civil española e nos tempos do nazismo alemán. Os fillos do mar é unha novela trepidante, que viaxa constantemente no tempo para atopar as claves dun presente que o protagonista precisa desvelar."

Eu, desde o punto de vista económico, desde esa morea de libros que vin desaparecer e o dificil que me foi mercar un na miña libraría habitual, coido que se pode dicir que, non sei se por fin, porque de seguro que pasou con outras novelas pero, sexamos optimistas e digamos, de novo, un libro escrito en galego, no orixinal, por un autor galego, intrépido e sagaz, é quen de acadar a etiqueta de "superventas", coma nos discos. E non sei se lle molestará ao autor (que supoño que na vida ha ler este texto) ou a aqueles que líchedes o libro e o gardades na estantería coma ouro en paño pero, en grande medida, a min este fenómeno tróuxome á cabeza obras como as de Carlos Ruíz Zafón ou Lola Dueñas, bestsellers de verán que se espallan na súa fama a través de-boca-de-lector-a-ouvido-de-lector e seguen unha fórmula máxica que nunca pasa de moda: unha historia de aventuras. E esta é unha historia de aventuras, hai un mozo de nobre corazón (un pouco chaíñas tamén), unha dama en apuros e un tesouro. O certo é que hai moitos máis elementos dos que "non deben faltar" nunha novela de aventuras e os malos son moi malos, moito, moito, moito e os bos son moi bos, pero seguindo por este lado, teriamos que soltar demasiados spoilers e tampouco é a idea. Sendo unha novela de aventuras, tampouco nos vai cambiar a vida ou a concepción da narrativa moderna! Pero, sabedes que? Non sei se a vós vos pasa, pero a min si e, ás veces, ás veces un só precisa ler un libro porque lle apetece pasalo ben, porque quere voltar a ese recuncho da infancia (velaquí o que vos comentaba de me sentir coma unha nena) onde tiñamos multitude de ocasións de disfrutar dunha historia destas características en forma de película de sábado pola tarde.

     Pero hai máis, mesturada, tecida coa delicadeza e o humor dun espíritu novo e intrépido, con esta novela de aventuras atopamos historias de xustiza, de piratas, puzzles... e o lector afeito aos videoxogos ou ás series da televisión pode, se quere, mirar con cautela e tesón o truco de maxia levado a cabo polo escritor e verlle a orella de coello tras o falso fondo da chisteira ou o tres de picas escondido na súa manga. Danse pistas, moitas, moitas pistas e, aínda en sabendas do seguinte paso, descubrilos na letra impresa é un indicible pracer: polo seu estilo fresco e desenfadado, polas referencias tan cercanas á nosa xeración (desde Jessica Fletcher ou as recurrentes imaxes cinematográficas, a eses finais de capítulo que fan que non poidas deixalo, que parece LOST! -e si, se queredes parar para durmir, o mellor é deixar un capítulo a medias, como faciamos coa serie-), polas respostas e o monólogo interior de Simón ou polo luxo de ir descubrindo novelas de intriga e aventuras en Vigo, que raio! Que sempre andamos a matinar no glamour dos Estados Unidos, ou Barcelona ou Madrid e xa é hora de termar do noso.

      Vou ir parando, non? Se sego a falar aínda vos vou rebentar a novela. Si, vou ir parando. Digamos que agardo que sega a ter o mesmo éxito que ten ata agora, que lle merque os dereitos unha mega-productora do cine e que se faga de ouro coa escrita, que traduzan unha novela galega ao inglés e que sexa número un dos best-sellers do New York Times (elementos para selo tenos) e que poidamos dicir, con máis orgullo do que se escoitou coa tal victoria da tal Roja, que ese é un libro galego, en galego e para galegos.

     Pequenas decepcións persoais neste libro: a min gústanme os personaxes con máis matices, pero xa o dixemos, é unha novela de aventuras de manual, moi ben feita. A outra decepción ven de man dos agradecementos, que fixeron que a simpática imaxe que tiña dun escritor atarecido polo medo e embutido en neopreno a explorar as covas máis recónditas da Illa de Ons se esnaquizara en mil anaquiños... ains! co romántico que é levar unha investigación in situ!

     En definitiva, merquen o libro, ou merquen libros que é para o que están. Total o IVA vai subir igual, a lo menos que teñamos tesouros que gardar nas nosas casas, sexamos electricistas ou electroduendes!

PS: Velaquí unha proba do ben que o pasei lendo esta historia (desenfocada para non estropearlle a leria a ninguén):

Cadros enxebres I

Veño de estar coa miña nai. Non sei que lle pasa aos que entran na terceira idade (mellor dito, ben o sei, ou creo sabelo pero prefiro ignoralo) pero a todos lles está a dar unha gana tola de voltar ao campo. Agora que a nosa aldea, a da miña nai, xa que a aldea dos pais do meu pai sempre foi considerada pola miña mente coma un niño de víboras das que era mellor evitar, acubilla a máis gatos que xente, os poucos que quedan por alí, deron en pór cartos para a creación dunha destas casas de xuntanzas, ou locais sociais, que tan de moda están pola vilas, obviamente, co gallo de festexar paparotas épicas nas que falar dos bos tempos pasados e as incertezas do futuro ao redor dun bo prato de polbo ou de carne o caldeiro (todo moi loable).

Froito dunha destas xuntanzas veño de escoitar un relato verdadeiramente enxebre, una viñeta da nosa identidade coma pais, escoitade, escoitade (ou lede, segundo vexades...)

Cando eu era pequena xa coñecía a Morocha e Balbina, eran dúas vellas da aldea amigas da miña avoa. Vellas ou, moi vellas, non sei se serían porque, como poderedes entender, cando se teñen cinco anos, todo o resto do mundo naceu, aproximadamente, coa chegada dos dinosauros e só existen dous tipos de idade para os adultos- idade pai, e vello, vello vello.  Morocha e Balbina, eran irmás, eso entendíao á perfección, e, entre as dúas, tiñan tres fillas. Aquí empezba a haber certa confusión que só parecían entender os maiores, de calquera idade, pero que podíamos aceptar sen nengún problema. Pola súa banda, cadansúa filla tiña algún retoño. Recapitulando, na casa de Morocha e Balbina había, no verán, moitos nenos, uns viñan de Madrid e falaban dun xeito ben pretencioso, outros viñan de Ourense e falaban ben pero eran bastante marisabidillos e tamén había tres nais. O problema de identificar cada nai con cada fillo caía fora das miñas posibilidades e, como non, o máis dificil todavía de identificar cada neto con cadansúa avoa semellaba ciencia ficción. Total que dúas irmás, tres fillas, tres xenros, uns cantos netos e ningún avó. Raro, pero posible.

Sendo xa unha familia que moito daba que falar nunha pequena aldea do norte de Ourense, Morocha e Balbina eran dúas irmás de armas tomar, de feito, estaban toooooooooodo o día a discutir. Balbina tiña dúas vacas e Morocha era máis de ter unhas cantas ovelliñas, Morocha gustaba da xente, de falar con ela, de crear vínculos coa comunidade e Balbina,  máis afeita a levar o peso dos traballos do home da casa, era tan agradable coma os toxos dos que tanto gustaba rozar. Morocha pasaba amplas tempadas de solaz en Madrid, coa súa filla, e Balbina pasaba as fins de semanas a discutir coa súa, que sempre viña a vela aínda que, segundo a súa nai, nunca fixera nada ben.

Co tempo, e coas longas explicacións da miña nai, empecei a entendelas e a comprender o entramado do núcleo familiar. Morocha estivera casada, tivera unha filla primoxénita e, durante o embarazo da segunda, morréralle o marido. Balbina non, Balbina tivera unha nena de solteira e, en viuvando a súa irmá, acolléraa de novo na casa. Do pai da criatura de Balbina nunca na aldea se chegou a falar, en parte por respeto e en parte (en maior parte) polo medo suscitado pola muller, menuda e delgada, que adoitaba levar a fouce a onde quixera que fose.

E pasou o tempo. Pasou tanto tempo que agora xa son realmente vellas, e siguen a vivir xuntas, compartindo as penurias e as alegrías da paga que lles chegou, tras moito sacrificio, froito daquela cruz que era pagar "a agraria". Paga que fixo posible que remodelaran a cociña, as habitacións, a balaustrada do balcón que estaba caendo... Malia todo, con todos os cambios que viron os seus ollos da cor do centeo, hai unha cousa que nunca, xamais, deixaron de facer: discutir. Discutían por todo e durante anos e anos seguiron discutindo. Viven discutindo, incapaces de compartir o mesmo espazo de tempo por máis dun par de minutos, incapaces de chegar a un acordo de mínimos, a unha paz forzada que harmonice a súa casa. Nestas discusións, a miúdo, vese envolta moita xente e, a máis recente, unha desas fillas misteriosas que xa non sabemos moi ben a quen pertence. Ao non poder identificala coa súa nai, chamémoslle Esperanza.

Esperanza é un nome ficiticio, obviamente non ten moita xa que a súa situación é unha desfeita. Tal e como se ve, soa, abandoada polo que foi o seu marido e case tan vella coma a súa nai, resolve ir pasar uns días á aldea, amparada na idea de que estas xuntanzas dos que antes compartiran a escola da parroquia, lle ha mellorar o ánimo. E así, logo dunha boa paparota, a clase do 72 sae a pasear polas leiras, a mirar para os marcos, a rir rememorando a historias que lles roubaran aos vellos emigrantes cando retornaban de Francia, Alemaña ou Arxentina. Por alí van, rindo, non querendo mirar cara os lameiros conqueridos pola xesta, cando un deles mira para Esperanza e dí:
-Esperanza, ese eido non é de túa nai?
-É.
-E logo, como lle tedes sementado mitade de millo e mitade de patacas?
Esperanza suspira, se eles souberan a bomba atómica que detona todos os días na súa casa!
-Por que che parece, ho? A metade son patacas, porque son as patacas de Balbina, e a outra millo, porque é o millo de Morocha. Están tan mal da cabeza, que até na colleita teñen que separar que é dunha irmá e que é da outra.
-Home, tanto non será.
-Ai non? Sabes o Regueiro?
-Sei
-Pois no Regueiro a metade ten as patacas de Morocha e a outra metade o millo de Balbina.
-Válgame Deus!
-Pero a cousa non queda aquí, non! Son tan incapaces de se entender que agora téñeno todo divido, até na casa: as patacas, o millo, o leite, os tomates... A última neura é que comen en cociñas distintas!
-Como cociñas distintas?
-Pois si, a miña nai fixo facer unha cociña nova onda o seu cuarto e cada unha comen en cadansúa cociña, miña tía na de sempre, e miña nai na súa. O outro día fixen a cea na cociña de miña nai e díxenlle á miña tía, tía, veña comer que xa está a comida na mesa!
-E ela foi comer?
-Que va! Veu, colleu o seu plato e dixo "eu vou comer á miña cociña!" e alí se foi co xantar, deixándonos a nos as dúas soas na da miña nai.
-Pois vaia leria! E como fas para coller o que é dunha e o que é da outra?
-Eso é o peor, cando vas coller algo que precises, patacas, por exemplo, dislles: mamá, de que patacas collo, das túas ou das da tía?
-E ela que che di.
-Que che vai dicir? "Colle das que queiras que total é o mismo!" Están a me volver tola!

La genialidad de lo simple o como hacer una tortilla y creerte una buena historia

Al parecer, hacer una tortilla de patatas, en los foros y libros de cocina se presupone como una receta “simple”. Buscando en internet, he encontrado las siguientes instrucciones: necesito cuatro huevos, medio kilo de patatas, sal y un cuarto de litro de aceite de oliva. No dice nada de la cebolla, pero años de abstención de tortilla en mi hogar familiar, refuerzan la teoría de que la cebolla es necesaria en la tortilla de patatas. Siguiendo esta colección de fáciles instrucciones, se nos dice que pelemos las patatas, las cortemos y las friamos en abundante aceite (también habría que freir la cebolla), a continuación debemos batir los huevos y añadir sal, luego colar las patatas y la cebolla, mezclarlo todo, devolverlo a la sartén con una cucharada de aceite y esperar a que se cocine, siempre y cuando tengamos en cuenta que debemos darle un par de vueltas, ayudándonos, en la medida de lo posible, con un plato. Et, voilá! He aquí la tortilla.

Concidiréis conmigo en que esta receta “fácil”, realmente es una quimera. No creo que me equivoque demasiado al decir que la mayoría de nosotros, en nuestro primer intento de realizar una tortilla de patatas, conseguimos un resultado comestible pero que, a decir verdad, no tenía nada que ver con la tortilla de patatas de mamá o, si necesitamos hablar de profesionales, de la abuela. Hay un toque de calidad, de experiencia, de genialidad incluso, en estas tortillas.

En cierto modo, pensando sobre esta idea vagabunda,  y sobre algún que otro privilegio que he tenido durante estos últimos días, he podido meditar sobre el sutil, pero delicado y complejo, arte de la creación de personajes. Una historia no es historia si no tiene un buen protagonista y un ambiente creíble, ambiente en el que también tienen muchísimo peso todos esos personajes secundarios o corales, si hay más de un protagonista, que cambian los matices de lo que acontece y convierten lo mundano en lo extraordinario. Desde luego, yo no soy la más adecuada para hablar de la creación de personajes, pero sí puedo decir que, el secreto, parece estar en los detalles. Como en la tortilla, según los grandes teóricos de la narrativa y la escritura creativa, siempre podemos seguir unas pautas y, curiosamente, el nombre del personaje no suele ser determinante a la hora de su creación, la mayoría coinciden en que es un detalle más, como elegir si le echamos pimiento o no a la tortilla, sin embargo sí que insisten sobre la importancia de un trasfondo, de un bagaje cultural y sentimental que los haga creíbles, que eleve esa bidimensionalidad otorgada por las letras y las descripciones, o los diálogos, y los eleve a la tercera dimensión, que les dé profundidad. Como esas imágenes de “el ojo mágico” de entrada conocemos a los personajes de un modo idéntico, a través de una voz, sea la suya o la del narrador omnisciente, a través de una crisis, o de varias y todo nos parece un gran batiburrillo. Somos capaces de diferenciar colores y formas básicas pero no somos capaces de ver más allá, vemos los nombres, las pequeñas características generales que persiguen que seamos capaces de diferenciar a unos y otros al no poder emplear imágenes como en el cine o en los cómics, junto con las continuas referencias en cada momento a “dijo ella”, “se acarició la barbilla, encontrando la cicatriz que marcaba su cara desde los tres años”, “contestó Humberto”, etc.  Poco a poco, la historia, el lugar en el que se desarrolla, los tiempos, hacen que empecemos a difuminar a esos personajes al tiempo que encajamos toda la información que vamos aprendiendo de ellos a lo largo de la lectura, como en el dibujo, tenemos que dejar de fijarnos en los detalles, enfocar más allá e intentar ver lo que está escondido, encontrar lo que el autor nos revela entre líneas y no lo que parece obvio. Es entonces, en algún momento indeterminado, intangible, pero real, cuando, por fin, los colores, las formas, los detalles de la ciudad en la que el personaje ha crecido, las anécdotas de su vida, todos los pequeños detalles que nos parecían superfluos, se unen para crear una imagen con perspectiva, con volumen y con entidad: de personaje, llegamos a persona. Parece sencillo, pero no lo es y, al mismo tiempo, es fácil caer en la tentación de ahogar al lector con detalles, con referencias históricas, con aluviones de sentimientos y explicaciones Freudianas en las que, una y otra vez, se psicoanaliza y somete a los demás miembros del teatro de su vida al mismo tipo de terapia y que, pese a nuestros intentos, no consiguen generar esa sensación de realidad, de tridimensionalidad del objeto descrito. Otros nos llegan al corazón, se convierten en nuestros compañeros y los recordamos como si, en verdad, los hubiéramos llegado a conocer en persona.

En mi experiencia, estos personajes tridimensionales, son mágicos, especiales, impresionantes, tan redondos que es casi imposible que puedan ser reales, pero no resultan irreales en su psique, en sus motivaciones en sus experiencias. Supongo que todos podemos pensar en algún ejemplo que ilustre estas situaciones, tanto en el cómic, como en el cine o en la literatura. Dentro de mis favoritos están Al Swearengen  (de Deadwood), Jazz Maynard (de la serie homónima) y, más recientemente, Gabriel dos Mourelo (del maravilloso libro de Agustín Fernández Paz: Non hai noite tan longa).

No sé vosotros, pero yo creo que David Milch, Raule y Roger y Agustín Fernández Paz hacen unas tortillas estupendas.

El Green man

Cuando los días se alargan y empieza a salir el sol, a veces, me siento como otra persona, aunque es posible que decir que me sienta como otra persona no es exacto. Más bien, me siento como yo misma en otros tiempos. En otros tiempos en los que, en general, los días eran más largos y más soleados y el cuerpo, a través de esos ciclos circadianos de los que me habló por primera vez David hace tanto tiempo, te exhorta a hacer cosas como pasear disfrutando de las horas de luz anaranjada que te acarician la puntera de las botas y el cogote, retomar viejos hábitos como los de pasar horas en la biblioteca descubriendo o escribiendo historias o quedar en terrazas abarrotadas con los amigos.

Es posible que todo esto también tenga cierta relación con algún tipo de memoria racial (esto lo podría aclarar mucho mejor Germám, nuestro antropólogo residente).  La necesidad de echar la vista atrás y ver qué es lo que queda y seguir hacia delate o, más bien, entrenar los ojillos miopes para saber qué es realmente lo que se encuentra adelante para poder escoger qué caminos hemos de seguir para llegar a nuestra meta, tiene bastante que ver con la parafernalia ligada al tiempo de Pascua y el resurgir de la vida, de los campos y la luz, siempre a través de la sangre, del sacrificio para un nuevo comienzo. En definitiva, que esperamos la llegada del Hombre Verde.

Aunque sea indiscutiblemente gallega en mi biología, mis raíces, siempre acaban, indiscutiblemente, ligadas a la cultura anglosajona. ¿Qué le voy a hacer? Las señales estaban claras: prefiero el té al café, desde hace años no necesito ningún mapa en Londres, puedo reconocer los acentos más diversos de la isla, me gusta la cerveza tibia, las sesiones de folk en bares oscuros, los domingos vagos que solo sirven para leer el suplemento del periódico y visitar lugares secretos y la comida tradicional británica (léase curry, aunque tampoco le hago ascos a un buen Sunday Roast). Claramente mi país, como dice aquella que se autodenomina abuela amparada por un delirio común de sus allegados. Tanto es así, que el Green man, a mí, me trae numerosos recuerdos. Primero de mis amigos paganos. Recuerdo haberme sorprendido de su extremo nacionalismo religioso pese a que mostrasen una actitud respetuosa y dialogante en nuestras largas conversaciones sobre cultura y religión. Recuerdo su respuesta, invariablemente amable y hospitalaria, compartiendo, siempre, techo y comida con todos aquellos que morábamos su casa en una u otra ocasión. El Green man también me trae recuerdos de Ruth, la psiquiatra-violinista que me enseñó el verdadero significa de la palabra compromiso, o de la combinación de las palabras compromiso y social; una de las pocas personas a las que he visto defender sus valores y sus creencias sin doblegarse ante las tentaciones pecuniarias de la posibilidad de una vida perfectamente acomodada o las sensuales curvas de las facilidades que la tecnología manchada de sangre y regusto a esclavitud infantil pone, día tras día, ante nosotros; de Mark, al que siempre he imaginado corriendo y corriendo y corriendo, parándose, apenas, para mirar atrás y asegurarse de que la herencia de su cultura irlandesa y católica, no era capaz de alcanzarlo, siempre buscando ser el mejor en algo, ser admirado en algo, y siempre pasando por alto la oportunidad de demostrar cuáles son sus cualidades, escondidas, muy, muy adentro, bajo un velo de hooligan de Lancastershire.

De mis recuerdos del pasado, de la yo del pasado que a veces cuela su esencia en mi yo del presente, sobre todo en mis paseos, el Green man trae, a menudo, a Donal. Cuando pienso en Donal nunca llueve y siento el sabor metálico del té de The Pines con una nube de leche caldeándome el paladar. Desde el momento en el que lo conocí, Donal y yo tuvimos una afinidad especial, creo que, en gran medida, acentuada por nuestro amor por los libros. Su habitación era la más bonita de la casa y, con el tiempo, cuando pude asimilar que no volvería a ser suya, fue la mía. Donal me enseñó a proncunicar “caterpillar” y “Siobain” correctamente y, desde el primer día, estuvo cerca, muy cerca (o, si lo preferís, tan cerca como cualquier británico podría estar) en los momentos en los que necesitaba un empujoncito para ir a Fagan´s (el mejor pub del mundo, “where everybody knows your name” como en Cheers) o para hablar con alguno de los parroquianos. Cuando comenzó su viaje, cuando decidió que para encontrarse primero tenía que huir, se convirtió en una suerte de Tio Matt para nosotros. Recuerdo que una primavera, el Green man lo trajo de vuelta. En nuestra bodega, una bodega de varias estancias, frías y húmedas, como todas las bodegas,  junto a unos oxidados grilletes (no preguntéis, ya estaban allí y, recordad, que nuestro casero era la Iglesia Metodista junto a la casa) había un montón de cajas que había dejado atrás. Durante esa visita, las cajas volvieron al salón y, muchas de sus posesiones, principalmente, muchos de sus libros, abandonaron nuestra casa y su vida para ir a parar a tiendas de segunda mano donde pudieran encontrar un buen hogar. Él tan solo se quedó con unos cincuenta del total, que pasaron a ser almacenados en mi-su habitación hasta si siguiente visita.

Con el sol el atardecer entrando por la ventana, sentados sobre la sempiterna moqueta azul, con las piernas cruzadas y una humeante taza de té con leche a nuestro lado, siempre peligrando con caer sobre la moqueta y añadir otra herida de guerra, revisábamos libros, uno por uno, buscando algún apunte perdido y hablábamos de lo divino y de lo humano y, para qué negarlo, muchas veces de música o de Hellboy (lo que, invariablemente, acababa derivando en largas conversaciones sobre Watchmen y la Dama de Hierro). En algún momento de esa tarde, con Martin Hayes sonando en el precario equipo de alta fidelidad del salón, dejamos atrás las anécdotas personales y el aire se volvió un poquito más denso, recuerdo que mis tripas se encogieron un poco y supe que estábamos entrando en uno de “esos” momentos. Esos momentos en los que, todo sigue su curso, pero tú tienes la impresión de que, de repente, has saltado y estás en un trozo de celuloide y todo lo que pasa a tu alrededor, todo lo que haces, lo que ves, lo que escuchas, es trascendental. Todo tiene un valor incalculable y lo recordarás hasta el fin de tus días, porque eso, my friend, is a “shared moment”.  En ese momento hablamos de lo que nos define como personas, de lo que necesitamos para ser nosotros mismos y estar cómodos. Donal, decía, que en el pasado necesitaba sus posesiones para saberse dueño de su destino, necesitaba sentirse rodeado de sus libros, de todos y cada uno de ellos, de su música, de su ropa, de sus paredes y del suelo que siempre le había dado cobijo, para no sentir el vértigo zarandeándolo de un lugar a otro, arrastrando sus entrañas y clavando afiladas uñas de inseguridad dentro de ellas, pero que, con el tiempo, había evolucionado, se sentía más seguro, más dueño de sus actos y reconocía que, con apenas una maleta, podría recoger todo lo que necesitaba y, en el caso de no poder llevar una maleta consigo, le bastaría con una mochila que poder cargar al hombro. Esta idea, popularizada por otras fuentes que, obviamente, no son Donal, me resultó hermosa pero, de algún modo, de otro planeta. ¿Una maleta? ¿Solo una maleta? Bueno, seamos serios, ¿de qué tamaño es esa maleta? Porque si hablamos de tamaño, podría adherirme a semejante reflexión filosófica, ¿puede mi maleta ser del tamaño de mi casa? ¿Se me permitiría esa concesión para mantener bajo control mi “confort zone”?  Acabado el té, la kettle puesta de nuevo, intentamos listar ese número de objetos sin los que nos sentiríamos desnudos, los objetos que no dejaríamos atrás, como decía Yaya, “en el caso de que tu casa estuviese ardiendo” y, dedujimos que, en el caso hipotético de un incendio (tema de candente actualidad, sea cual sea el período histórico, en Inglaterra) , mi única salvación sería adoptar la respuesta que Yaya considera como más apropiada en el libro en el que plantea semejante vicisitud, (respuesta que no citaré por respeto a aquellos que no hayan descubierto esta obra del genio Pratchett, que los spoilers no pedidos no son plato de mi devoción).

Hace tiempo que había archivado esta conversación en uno de los rincones de mi mente, e un cajón soleado y pintado de violeta oscuro, lleno de plantas, libros y ropa tirados por el suelo, de sempiterna moqueta. Hoy, el Green man, me lo ha traído y hoy, entiendo a Donal de un modo distinto y creo que una maleta pequeña me bastaría para salir de ese incendio sabiéndome dueña de quién soy, de lo que soy y de lo que quiero. Martin Hayes acaricia las cuerdas de su violín y el sonido envuelve un salón bastante vacío pero que disfruta de sus espacios libres, el sol entra por la ventana, recuerdo a Donal y me apetece un té.

Contos Estraños e a conquista de China

Pouco a pouco, como din noutros ámbitos, con pasiños de bebé, imos saíndo e entrando dos séculos escuros. Amparados polas novas tecnoloxías, é o mundo da cultura, a lingual vai tentando conquistar, de novo, o posto que lle pertence na nosa vida, na idea dun pobo.

Como nos pequenos esforzos, a búsqueda da identidade nace da paixón, da proba, de ir máis alá, experimentando todas as estacións dunha viaxe que outros levaron a cabo moito antes que nós. E, por que non?  É posible que o Orient Express non sexa a viaxe soñada nen a máis emocionante ou espectacular do momento, pero iso non quere dicir que non podamos disfrutar de Londres, das espectaculares paisaxes de Francia ou de parar en Paris para lle tomar un café crème fronte ao Louvre antes de seguir as nosas andainas cara a codiciada Constantinópolis, ao final do camiño. Que importa que podamos experimentar a viaxe a través de plataformas virtuais e amplas guías de viaxe se, para medrar, para aprender dela, somos nós os qu etemos que ir, aos pouquiños, descubrindo a friaxe da néboa do Támesis na nosa pel, e o arrecendo da manteiga francesa ben extendida sobre un gorentoso croasán! Así, so vivimos cando experimentamos e, ese paso adiante que podemos chegar a dar, parte da necesidade de ter percorrido o camiño con anterioridade. Podemos querer explorar China pero non seremos quen sen antes chegar a Constantinopla.

Os intrépidos maquinistas e xeógrafos de Contos Estraños, fai xa un bo mangado de tempo, empezaron unha destas rutas de viaxe, abríndose camiño por paises e paraxes xa visitados con anterioridade, pero aportando a súa peculiar e persoal visión cartográfica da realidade. Coma noutro tempo, a literature busca nas necesidades da sociedade e, coma outras veces, meditan sobre a cultura do breve, do consumo inmediato e das tebras nas que sumimos os nosos temores de raza, de identidade; temores que son quen de se lembrar do sacauntos, da Santa Compaña ou de fantasear con días dun futuro non tan lonxano, nos que hologramas de vapor protagonizarán os restos da praza do Obradoiro no canto das históricas torres da Catedral.

Con este espíritu, coa idea de facer noso o que antes outros fixeron co propio, e evolucionar cara a mellora, veñen de sacar ao crudo Mercado unha colección de coleccións de título homónimo á editorial. Antoloxías de fantasia, de pulp, de terror e de agro-terror en moitos casos, vía de promoción de novos autores e da fantasia na nosa lingual e da nosa conciencia como sociedade e entidade cultural. Compendios coidados no fondo en na forma nos que, no segundo número, teño a inmensa sorte e honra de compartir tinta con estupendos contacontos, con compañeiros de compartimento ávidos de descubrir eses detalles na vida cotiá que convirten a rutina nunha xenial barbaridade. Xente coa que, todos, deberíamos chegar ata o final, e, alí, conquistar China.

24 de Febreiro, agasalla un libro E unha flor en galego

Da revisión, moito máis agradable que a revisión dos xornáis, do blog da adorable atallo longo, retiro esta reflexión:

A Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) anímanos a que regalemos un libro en galego e unha flor no día do nacemento de Rosalía de Castro. A autora naceu o día 24 de febreiro de 1837 e por iso se celebra este ano o 175 aniversario.

A AELG tamén nos convida "a participar do Día De Rosalía de Castro organizando actividades de promoción da obra da nosa escritora para conmemorar o aniversario do seu nacemento".

Gústame moito a idea de que, se imos festexar o nos particular Santa Rosalía, en troques do San Jordi, plantexemos a idea de que o agasallo debe ser dun libro e unha flor para cada persoa e non a vella, manida e sexista idea de que o libro é para os homes e a flor para as mulleres, que son cousas máis delicadiñas e, claro, igual a lectura non lles acae ben. Tamén falan, desde a Asociación de escritores e escritoras en galego, de tentar facer algo que rememore a obra da autora galega e, desde o meu modesto lugar de reflexión, invítovos a levalo a cabo, aínda que, como di Carme, a mín Rosalía, persoalmente, sempre me pareceu un tanto choromicas. Pero, para ter unha opinión, e para que che pareza choromicas ou no, hai que ler a súa obra, así que lede, lede que nos armará para un futuro que non nos gusta, pero quedará no voso subconsciente. Eu, pola conta que me trae, recoméndovos tres libros que podedes pensar en regalar, se ides seguir a corrente desde póstumo aniversario da poetisa máis citada da nosa literatura:

E recupero un clásico ...

Eu, heime auto-agasallar este:

Un dedo manchado de tinta

Retomo, non sei durante canto tempo, esta idea de ir facendo reseñas das obras que vaia lendo. De seguro que non falarei de todas, pero, con certa probabilidade, parareime con algunhas que me teñan marcado de xeito especial.

   A primeira da que quero falar é "Un dedo manchado de tinta" de Manuel Portas. De entrada, este libro ten, para min, un cariz de dulzura, de importancia e de non poder ser remplazado nunca, por mor das marabillosas persoas que mo regalaron polo meu aniversario e o home marabilloso que llo aconsellou. El ben sabía, sen saber das miñas tendencias literarias, que ía ser un libro que me gustara, aínda que, ben advertida por el, tomeino con calma (a razón da calma dareina ao final).
    Manuel Portas xa me conquistara no verán con "Denso arrecendo a salgado", recomendación da sabia e, moi, moi modesta, camiño longo, e gustara moito das súas micro-historias, micro-contos dentro dunha trama argumental xeral que, máis ben, parecía un mcguffin para nos falar da historia persoal duns cantos compañeiros de SEXTO LETRAS e a súa búsqueda da felicidade. Aínda que ámbalas dúas coincidiamos en que eses personaxes estaban moi, moi sos.
     "Un dedo manchado de tinta" volta a ser unha non-novela. Non podo falar moito dela, e unha destas obras que, para decir o básico, dis cousas de máis. Pero é unha novela feita de contos, de seis contos que, como na anterior do mesmo autor ou en moitas de Fran Alonso, teñen algún nexo de unión entre eles. É unha novela de personaxes, de situacións nas que prima a visión do humano, do sentimiento e, tamén, en moitas ocasións, nas que se fala moito, ou se sinte moito, esa soidade da sociedade actual e esa soidade, esa morriña, tan propia do noso querer e entender galego. Pero, sobre todo, sobre todo o que poida dicir nesta breve reseña, é un libro moi apto para todos aqueles que escriban ou que, coma min, escriban para pasar o tempo e porque lles gusta estar acompañado de historias, da palabra escrita. Para aqueles que, sentados nun bar, son quen de mirar para alguen e inventar todo un universo ao seu redor, ou, sequera, unha chamada telefónica. En fin, un bo libro que ben merece ser lido aínda que, como se di pola blogosfera, estando en galego e non sendo LIX, sexa un libro que non lle interesa a ninguén.

O peor: a primeira edición, a que está agora nas tendas, está plagada de erros, tanto gramaticais como ortográficos. Paciencia, mozos, paciencia.

Lonxe queda...

Lonxe quedan estes pensamentos de xuño...

            Supoño que todo ven a conta do cansanzo, das ganas de pechar portas e carpetas e descansar a mente un anaquiño sen que os paxaros das cousas que quedaron por facer anden a revolotear de seguido ao redor da miña cabeza, alterándome o humor, as cavilacións e os ciclos circadianos.

            Levo case, case ben, os consiellos de orientación e de management para a adquisición dunha vida tranquila e a mellora organizativa. Só que, nesta comida de negocios conmigo mesma, non me collo o día libre, nen levo o ritmo descansado e de verán que me gustaría levar, senón un aquel frenético de ir collendo o portaminas entre que recollen a crema de verduras e traen, cunha eficacia case insultante, a rodaliza á grella. Ten boa pinta e fago por seguir a escribir un poquitño máis por mor de non a engulir á velocidade supersónica que me marca o día. O bo é que este restaurante, un dos meus favoritos (como recomendaban os do life coaching e general management) tamen parece ser o de certa contacontos á que moito admiro. Este pequeno dato dale unha nota de cor a un día de case despropósitos continuados. Síntome hinchada e pesada, e non che vai ser cousa que desapareza tomando activia.

Aínda que me sinta chea de baleiros, chea de proxectos ou elementos de vida e soños que “case” están, son eses ocos os que enchen e pesan e cansan os músculos en vermello e á imparable masa gris.

 Hora e cuarto, que é o que queda ata a seguinte reunion, ata que esta illusion de liberdade morra entre paredes pintadas de ledas cores.

Unha moza, que coñece á contacontos, anuncia os seus plans de futuro á concurrencia: “penso ir a todas as romarías” e, ben visto, non me parecen tan mal plan. coido que o futuro, nin escrito nin certo, ven dado, sexa por esta máxima do verán, ou polo suxerido por Nacho Vegas naqueles tempos nos que aínda lía Moby Dick.

Eu, polo dagora, ei de ir buscar un bar fresquiño, tranquilo e escuro onde tomar un “con xeo” e escribir un anaquiño, en quedar algo máis de tempo neste pacífico e, ao tempo, apaixoado limbo das palabras.

Artigos sen son

 

Sempre pasa igual pero eso non quita que, ano tras ano, veña de me sorprender cando os meus pensamentos vagan polos incertos mares do futuro. Sendo galega as miñas racíes lévanme a pensar no Atlántico, frío e temperamental como é ese noso mar que ha ser unha muller polos seus ciumes e devaneos, un mar que non descubres de verdade ata chegar á outra beira, onda bica os dorsais dun amante americano que me axudou a entender a verdadeira esencia de Wilco.

E, como o Atlántico, derivo.

O caso é que, chegado Xuño, éntrame un non sei que que que sei eu de ansias de autoanálise que non fan máis que lembrarme eses momentos de fin de ano, nos que miras cara a atrás e ponderas o que levas pasado. Será que, coma sempre, eu ando a medir o tempo en anos escolares e, de feito, Xuño, para min, leva sempre a palabra “fin” atada a el; ou poida que sexa a vil influenza das fins de tempradas das series de inverno que veñen de me alterar o subconsciente e alporizar o “eu”. Sexa como for, nestes días penso no pasado e no que terá que pasar e, de tanto cabilar, levo estas meditacións ao meu subconsciente e artello sonos de alegorías obvias.

Dun tempo a esta parte, un dos meus soños recurrentes ten coma personaxe principal o meu coche. É un coche grande e, no tempo de Morfeo, nada doado de manexar. Por sorte, coa entrega da tese, xa quedaron atrás os episodios de histeria colectiva (colectiva porque afectaba por igual ás miñas múltiples personalidades) nas que, pese a ser consciente da miña capacidade de conducción, ese coche ía para atrás, costa abaixo e sen que eu fora quen de facer nada.

Doutra volta, naqueles días nos que me debatía entre voltar á Galiza ou facer de obter ese traballo en Bruxelas que sabía que era meu, soñaba cun pai morto que viña a se ofrecer a conducir o coche. E claro, eu aceptaba encantada. Pode que lles resulte extraño que mencione a miaxe dos finados pero, compréndanme, que eles deixaran o mundo material non quere dicir que non vaguen polas terras oníricas, e moitas veces discuto con eles como facía no pasado.

Aínda outra variante aparece agora moi de cotío, na que, de novo costa abaixo pero desta volta de frente e de xeito milagroso, sonche quen de controlar a esa besta de metal sen freos que ruxe baixo os meus pés. Nen que dicir ten que, atarecida de medo, esperto enchoupada en suor no leito conxugal.

Nesta ocasión hai dúas figuras máis no meu soño, un home e unha muller. Os tres temos que chegar ao mesmo destino e eles non calan, non calan e non calan. Pasa o tempo nunha leira de belidos xardíns de carballos e verde celta (non me pregunten que é o verde celnta, no meu soño é verde celta e punto, será unha resaca de ter lido fai pouco “As sete mortes”) e eles non deixan nunca de parolar namentres eu fito cara eles sen que me dean nen voz nen voto. Claro, esta situación fastidia os meus plans e eu aprémioos a entraren no meu turismo, os dous atrás, comoa que eu for a un taxista. Miro cara adiante, cara a estrada, e empezo a dar macha atrás para maniobrar e sair sen problemas desa leira sombría pero viva, enmurada con altas laxas de granito. Como moitas veces nos soños, a velocidade multiplícase e as miñas mans viran o volante con firmeza pero temendo o inevitable choque contra un carballo. De xeito inexplicable salvo todos os accidentes do camiño, aplaudida polos meus pasaxeiros. Agora a porta de pedra está máis lonxe, pero estamos enfilados cara a ela e, de súpeto, síntome co control.

¡Oh, fortuna!

Hace bastantes años, creo que viajando en tren, ya que el tren solía ser uno de mis más inspiradores compañeros, pensaba en toda esa gente que compra lotería con la esperanza de que le toque algo, si acaso el reintegro. Este tipo de extrañas divagaciones, junto a la poca concienzuda lectura de un nutrido fijo de papers que acostumbraba a sacar de turisteo por el ancho mundo, me hicieron barajar la posibilidad de la fortuna como un intercambio energético, un modo en el que un sistema A podría intercambiar, ceder, o tomar, suerte de un sistema B, siempre que la suerte total del Universo permaneciera constante. Algo que parecía bastante lógico y que se me antojaba preñado de sentido.

Por ejemplo, es posible que alguien tuviese la suerte de que le tocase la lotería, no algo pequeño, sino el Gordo, pero, en la mayoría de los casos o leyendas urbanas, esa persona acababa siendo desgraciada por otras razones. A mí esta relación directa de persona que extrae suerte del sistema y que la devuelve no me convencía demasiado, la verdad. Es más, la idea del rico desgraciado o pobre rico me sigue pareciendo más una milonga para que el común de los mortales nos sintamos bien con nosotros mismos que el hecho fehaciente de un mal congénito que sólo afecte a los starlets políticos, famosotes o agraciados del Gordo o el Niño (que no el niño gordo).

Sin embargo, cada vez con más ahínco, creo que la Suerte es una forma de Energía. Hay una cantidad constante y, por desgracia, todavía no hay feng-shui, religión o mojo-rollo que nos enseñe a coger y dar la cantidad precisa de fortuna que necesitamos en cada caso de un modo paulatino y gradual. De modo que, en ausencia de equilibrio, nos vemos forzados a tropezarnos una y otra vez con golpes de suerte y tremendas e impredecibles desgracias.

Es la única explicación lógico-empírica que encuentro a que, en esta semana, Mubarak abandone Egipto y a mi alrededor, a la gente a la que conozco, no dejen de acontecerle putadas cósmicas que parecían estar agazapadas en el éter, a la espera de una víctima fuerte y saludable.

Facebook Xtmas

      Entro en facebook. Todavía no estoy totalmente despierta, ni siquiera parcialmente despierta pero en cuanto encuentro cierto sentido de la verticalidad, mientras la sombra de un café con leche se enfría a mi derecha, entro en facebook. Como siempre mi página de inicio es un batiburrillo de mensajes de amigos y allegados en un orden impreciso salpicado de trofeos virtuales ganandos en una granja o en el sencillo servicio a merced de organizaciones familiares de origen siciliano. Most recent, anda, sé bueno dios de los unos y los ceros  y pasa la aspiradora a este recibidor estilo camarote de los Hermanos Marx, no te cortes y trata de organizar a los invitados por orden cronológico. Bien, así mejor.


      Un sorbo de café frío, que a mí me gusta frío, acompaña las primeras lecturas cuasiconsientes. Actualizoacadaminuto, Vivoenelfacebook, Maburroencasademispadres y Ledoyatodomegusta odian la Navidad, hay una infinita tira de iconos amarillos en el país de la diversidad que me arrancan de un cómodo sofá que no es el mío y me transportan a una ciudad que recuerdo siempre bañada por el sol y, como buena gallega, falta de bares. La imagen del motor de ese encuentro se dibuja en tinta negra sobre blanco y pienso en hacer algo más rico a Vodafone para feliciatrle las fiestas.
      En la segunda página de uno de los instrumentos de comunicación y diversidad (ya sé que ya he mentado a la diversidad, pero es que facebook es tan diverso que me divierto diversando) más fuertes y loados, encuentro a uno de los dos navegantes de mi lista de VIPs, esos tales amigos. Probablemente el primero de los mensajes de paz y amor y, acontinuación, una nueva última hora de Vivoenelfacebook apoyado por Semedamalhablarperoescribiendosientocátedra que relatan las increibles historias de sus respectivos desayunos en menos de 160 caracteres.
      A estas alturas mi cerebro no soporta la visión de información que venga dada en más de tres líneas, así que cuando la pantalla reordena sus pixels para enseñarme al fantasma de un periódico, incluso los más escuetos titulares se me antojan densas obras literarias de oscura comprensión. Curiosamente los conflictos internacionales deben haberse tomado un descanso para hacer las compras de última hora porque de lo que más se habla en la prensa escrita es de deportes o de las memorias del tío de Wikileaks.
      Vencida por la voluntad de la mayoría me acabo la magdalena e intento borrar la voz de Ana Torroja de mi cabeza a través del legado de Carmona; vuelvo a facebook, busco hoy y click en enter, scroll, scroll, scroll hasta que veo la primera lista de reproducción de spotify del equipo de HET. Me gusta. Contraseña y play.   La música que me lleva al trabajo se materializa en la atmósfera y, como un reflejo Pauloviano, me cuelo en la ducha y salgo a la calle esperando ver ríos de bolsas, señoras malhumoradas y criaderos de adolescentes pugnando por comprarse todas las 34 de H&M bajo la melodiosa voz de Shakira. En el ascensor me planteo dar marcha atrás, subir, mirar el facebook y vomitar mi rabia contra el mundo. Comprar los regalos en amazon y sacarme el carnet de socio detractor de la navidad.


      Cuando abro la puerta del portal pienso que es una pena que todavía no me haya comprado nada de Dickens. ¡Paparruchas! Mascullo mentalmente mientras un ejecutivo con bufanda de Hogwarts me mira con aire de superioridad luciendo su trofeos envueltos en piel de elfo para el niño y la niña. Camino entre calles familiares que me hacen rejuvenecer, esquinas que recuerdo en un pasado no demasiado lejano, lugares que antaño suponían el premio de una buena tarde de domingo, el misterio de Piedra de una vida futura que me imaginaba plagada de la dulce y presuntuosa displicencia de los círculos literarios o del olor de las castañas secas y los libros nuevos. Me cruzo con viejos conocidos, abuelos que fueron padres cuando mi generación incendió la vida social y cultural de una pequeña villa de la que no quiero acordarme y, con absurda teatralidad, en un cruce flanqueado por cafés y zapaterías, arrancamos a declamar poemas de Zorrilla. Nos reímos, ¿sigues con el teatro? Sí, responde él. ¿Seguis vosotros en contacto? No, bueno, ellos, la mayoria sí. Yo no. Yo preferí caminar sola, pero ellos siempre lo supieron.
      Nos despedimos. Miro al suelo mientras camino, las calles están húmedas y las luces de los escaparates se reflejan sobre la piedra. Recuerdo el dolor del exilio, el renacer en esta cuna de miradas esquivas y reglas infinitas de guardar las formas y no puedo dejar de sonreir. Justo cuando empiezo a sentir que mis manos se entumecen con el frío, empujo la puerta verde de un refugio que siempre me ha recibido con los brazos abiertos. Tras el mostrador Eva se afana haciendo paquetes y, tras varios meses sin vernos, me guiña un ojo.  Al fondo, en la otra sala, el librero de catálogo de Caramelo contesta a mil y una duda y Retranca sigue apareciendo detrás de cada rincón. Como guiados por la paz de este refugio, varios pájaros que revolotean en mi cabeza se deciden a anidad y me ayudan a aprender algo más de ellos. El cambio no es físico, apenas se nota, pero me siento en paz. Supongo que esa paz es mi capa de Nieve, mi blanca Navidad.

      Al llegar a casa entraré en facebook y no sabré qué escribir, en cierto modo me alegro, esa plaza pública de inmensas soledades y grandes postes publicitarios poco puede entender de sentimientos.

50 000 palabras

           

                 Seica hai una "nova" iniciativa dun destes foros de escritores das américas nas que a novembro lle colgan o San Benito do mes da novela e convida aos vagos e preguiceiros coma mín a escribir unha historia de, a lo menos, 50 000 palabras, ao longo deste mes. O certo é que unha novela nun més é un proxecto bastante ambicioso e altamente surrealista, pero, ao mesmo tempo, tenche o seu aquel.

              O problema de escribir unha novela en 30 días, coido eu, é que a cantidade de fallos e incoherencias ten que ser bárbara pero tamé é verdade que a historia ten que permañecer perpetuamente fresca na cabeza do escritor. Obviamente non haberá moito tempo para a documentación e referencia, xa que, sobre todo no caso dos privilexiados que temos un traballo ao que acudir cada día, o tempo é limitado e xa custa atopar recuchnos e area nos que disfrutar coa manipulación de palabras, como para poñernos a investigar sobre costumes familiares ou a situación político-económica da Westfalia medieval antes de nos poñer mans á obra coa presentación, nó e desenlace da criatura. De tódolos xietos, hai algo sobre o que non precisamos demasiada documentación, xa que sempre podemos buscar a inspiración tomando "apuntes do natural".

                   Á marxe do atractico do exercicio consiero que foi esta última reflexión a que me empuxou a tomar parte desta iniciativa. Poida que non lembre todos os lugares, as datas, as novas, as xentes ou as teorías científicas que precisaría para orquestar unha novela con certo sentido, pero vouno tentar. Obivaimente as miñas inclinacións anarquistas non permitirán que me una a unha web e, dende alí, tente dar cabida ás miñas verbas. Dun lado que non me gustan estas megaplataformas de creación, innovación e claro progreso, e doutro que sego a ser un deses seres en perigo de extinción que precisa do tranquilizador lapis e papel para que a súa mente sexa quen de liberar a eses pantasmas ou títeres que protagonizan as súas historias, así que o paso do formato analóxico ao dixital, pode levar bastante tempo.

                  É por iso que a novela verá a luz (ou o que se pode entender por luz) somentes a través deste blogue, de xeito que se son quen de rematala pois moi ben e se non o son tampouco ha ser o fin do mundo. É por iso tamén que, dado que teño unha axenda que se empeña en funcionar coma diario en galego, hoxe marco un novo rumbo desta bitácora na rede coma arquivo de pensamentos desta demente e sede da indigna historia que protagonizará o mes do Solsticio. Ha ser iso o que me ronda a cabeza e me fai opinar e sentir na língua, a chegada da escuridade, a chegada do frío que fai cantar e tremer as pedras de Compostela.

                   Sexa como sexa, velaquí o comezo, velaquí a primeira pedra. Pídovos desculpas por esta longa introducción, polos erros que topades e toparedes e por calquera referencia que nos meus relatos se poda identificar coa vosa existencia, pois a ficción nace do real o no real moito hai de ficción día tras día.