Insomnio e producción literaria en galego

   O que me fai falta a min, tendo unha criatura de poucos meses ao meu cargo, é ter insomnio. Será culpa miña por pórme a ler cando tiña que estar a durmir. Miña e de Xabier López que chiou unha pregunta que leva a dar voltas e voltas no meu maxín día e medio (e iso que aínda me pasei bastante a contestar a ese chío). Miña, de Xabier López e de Francisco Castro que fai obradoiros nos que di que o mellor momento para escribir é de noite, cando todo está en silencio nas casas cheas de barullo. Efectivamente, a culpa vai ser de todos eses factores e vou deixar de falar de culpables porque acabarei mentando a anécdota de Antonio Gala escribindo co dedo do pé e non porei máis que tentar emular a un chimpancé avanzado dos de O PLANETA DOS SIMIOS.
  
    O caso é que, a raíz dunha entrevista a Manuel Bragado (editor de Xerais), o narrador Xabier López López propuña a seguinte reflexión:

E alá vou eu a meter a zoca e continuar con esta outra pregunta, que recibe a súa correspondente resposta:

 

   E así é como eu lembro o principio da fin da miña calma mental. Malia ter publicado algún chío a continuación deste intercambio, o bule-bule na miña cabeza non parou desde que abrín a caixa de Pandora ao facer esa pregunta e, sobre todo, desde que vin a resposta de Xabier.  Indiscutiblemente é un debate que non me corresponde, non son editor e o pouco que entendo do traballo de edición foi aprendido a través de entradas no blog do devandito Manuel Bragado, sendo que sempre me chama moito a atención, xa desde fai tempo cando conversara cun editor de cómic e me dixera que unha tirada de 1200 exemplares era unha tirada arriscada (e estamos a falar no ámbito nacional), o escaso número de exemplares literarios que se venden, tanto da literatura galeta como da literatura en xeral, neste estado. Pero centrémonos na literatura galega. 

     A mín encantaríame crer que un altísimo porcentaxe de xente da miña xeración e incluso de xeracións de máis idade le en galego. Pero non é certo. Pódome enganar, podo vivir na miña caixiña de ilusión e dicir, como Marina le en galego, a xente da súa idade (que  moitos foron galegofalantes até chegar á escola onde lles ensinaron o idioma da verdade e que "los pagaros de Juadalagara tienen la jarjanta llena de trijo") debe atoparse cómoda lendo en galego. E non é así.

     Tamén me gustaría pensar que na miña xeración, que xa tivemos clases de galego e mais de literatura galega, se crearon neolectores do galego e, por que non? Lectores en xeral. Pero non. Tampouco me podo fiar do meu círculo de coñecidos e amigos, sendo a meirande parte deles lectores moi poucos len en galego. E aínda así, nós vivimos xa este sistema educativo no que nas clases de literatura había que ler, obrigatoriamente, unha ou dúas obras ao ano. E coido que aquí ven o momento onde a eterna dúbida me asalta á hora de buscar unha solución á pregunta de Xabier, porque nós tamén chegamos a aborrecer obras que nos mandaron ler en galego. 

      Debería a producción literaria facerse segundo as querencias dun público adulto ou segundo as querencias do público que agora aniña en secundaria?

        É unha cuestión devastadoramente dificil. Por moitas voltas que lle dou non atino a encontrarlle xeito. Coma nos problemas de ciencias, poderíamos simplificar e tratar só unha parte do mesmo (por exemplo reducindo un sistema de tres dimensións a unha soa, para ver, a lo menos, como se comporta) e nen así dou cunha resposta que me satisfaga (sexamos serios, non son tan presuntuosa como para pensar que eu soíña podo atopar o santo graal dos problemas ou das metas da edición en galego, o único que tento é acougar as miñas inquedanzas). Malia todo (usaría un porén pero aínda vou no capítulo dous de CADEAS e non sei moi ben como empregalo) a opción "doada" de dicir que ambos aspectos da literatura teñen que estar coidados e presentes, semella a mellor. Digo doada porque parece que chegamos a un acordo no que ninguén gaña e todas as partes teñen o seu anaquiño de pastel, no obstante, se coidamos a edición de literatura infantil e xuvenil e a edición e produción de obras para un público adulto que demande un puntiño máis de... "calidade" (non me gusta empregar esta palabra, réstalle valor á obra LIX, empregemos mellor "chicha" moito máis informal pero respetuosa e todos entendemos ben o que quero dicir, non? Pois agora lean "chicha" en lugar de "calidade") pronto veremos que ambas tarefas supoñen un titánico esforzo de selección. 

           Desde o meu modesto punto de vista, a LIX do noso país é excelente. Pode que se acerte coas inquedanzas do mercado de secundaria ou non, ou que só se acerte con parte das inquedanzas do mercado de secundaria, pero está coidadísima. Obras, por citar as que eu lin, que non son moitas xa que non só de LIX en galego vive a Anna, como Chamádeme Simbad, Cartas de Inverno, O agasallo de Anya, 2044, Sari soñador de mares (co que xa fai anos Martin Pawley gababa a literatura para mozos en galego), O pintor do sombreiro de malvas ou As sete mortes son excepcionais, cada unha ao seu estilo. E é certo que o lector de secundaria colle un libro obrigado coa mesma desgana co que o faciamos nós cando nolo daban. E é certo que, moitos, ao veren a foto de Agustín Fernández Paz empezan con grandes prexuizos sobre ese "señor mayor que seguro que nos habla de cosas de la guerra" e acaban encantados porque "¡el libro daba miedo!". E tamén é certo que O pintor do sombreiro de malvas é unha preciosidade pero enfádalles o final (e a quen non cando tes quince anos e queres que as historias teñan un final, que para eso mercaches o libro e estudaches en língua que as historias teñen unha presentación, nó e desenlace! U-lo desenlace? A ese libro aínda lle quedan un par de páxinas para se desenlazar como é debido). E é certo que en As sete mortes, o día antes do exame, era interesantísimo e non se pode mirar o whatsapp da clase porque hai xente que vai aidantada e che reventa a trama. Ao fin e ao cabo, non son tontos, só son máis novos que nós. Non precisan que lles suavicen a realidade ata enmascarala, precisan, como todos, que lles conten unha historia. E xa está. Tan simple e tan sumamente complicado.

              

               Pero que pasa cando ao alumnado de secundaria se lles prescribe, case coma se o sistema educativo fose un médico de cabeceira, un deses "libros de portada "como violeta" ou dos que teñen o lomo de cores e fotos que ocupan toda a portada? (Hai máis editoriais, ben o sei, pero os xigantes son os que son). Pois poden pasar dúas cousas, poden atopar a Agustín Fernández Paz que xa lles deu medo o ano anterior e, como é coñecido, dánlle unha oportunidade e moito lles gusta (en xeral, que todo isto son xeneralidades, non perdamos o fío do que se está a comentar) ou poden atopar con Marcos Calveiro (que tamén o leron, que bonito o pintor! que pena de final!) e ler un Settecento que aborrecen porque, se ben ti, lector experimentado, o disfrutas enormemente e pasas dous terzos do libro dicíndolle mentalmente ao autor "vasma xogar deste xeito, non si?" e, zasca! Alá vai el e cha xoga, un lector, aínda avezado, de secundaria pasa páxinas pensando que Vivaldi é un coñazo e que de quen está a falar cada vez que cambia de voz narradora. Ao final, non o disfrutan. E que? Non é un libro pensado para eses outros lectores? Para os que buscaban máis chicha? Pois ben está o que ben parece. Probablemente, se conseguimos que estes lectores sigan a ler, dentro duns anos gustarán de Seteccento, e ata de Festina Lente! (Que decepción! Co que me gusta a min ese libro e o pouco que enganchou ata aos lectores máis espelidos de 1º de Bach), ou de As voces baixas (como levo desde o verán pasado sen atreverme a ler o último capítulo non comentei que lles parecera, xa sabedes, polos spoilers -Marina vaime matar un día destes-). 

                    O cultivo de ambos estilos paréceme lícito e totalmente necesario. Incluso no ámbito dos lectores que somos un pouco máis "gafapastosos" eu recoñezo que, moitas veces, non che apetece ler un libro que goce desa densidade na historia ou no emprego da linguaxe. Seguindo co responsable desta semente que agroma na miña cabeza, fai uns días que eu empecei CADEAS e, sendo realista, vou tardar moito tempo en acabalo porque nestes momentos da miña existencia non gozo da calma que preciso para saborear un libro así do xeito que merece (e probablemente pase todo este tempo con ganas de mercar leite condensado). Non quere dicir que non o disfrute, pero si que non podo enfrontarme a el como querería. Hai momentos da miña vida nos que me apetece maís perderme nunha trepidante historia chea de intriga e xeniais fantasmadas como Os fillos do mar (que tamén tivo moito éxito no estudantado) ou nos que só me apetece ler novela negra, ou incluso LIX (se vos fixades, nos libros pon a partires de... non pon a idade á que xa non es apto para lelos).

                     E agora, sen xeralizar, outro punto que complica esa resposta é o seguinte. Asumamos que a literatura camiñara cara unha dictadura das preferencias dos alumnos de secundaria. Unha recomendación que unha alumna (brillante, marabillosa e encantadora) de secundaria me fixo o ano pasado foi esta:

Que ten editado Galaxia en galego e foi o que eu merquei. Casi nada para a recomendación! E unha chulada de libro. Se eu, agora, a esta alumna de secundaria, lle recomendo o último libro "para adultos" que lin en galego... faimo comer. Con razón. Dirame que a historia non se sostén, que os personaxes parecen maniquíes estereotípicos e que o único que o convirte nunha historia "para adultos" son un par de pinceladas de brutalidade dunha realidade dos trintaetantos que, despois de todo, non é tan transgresora como parece. É maís, se o merca, diríame que un libro que custe entre 15 e 22 euros (que son moitos cartos) ten que ofrecer algo mais e, de seguro, me preguntaría que en que están a pensar os que publican eses libros. Non ven que despois non vou querer mercalos porque xa me enganaron unha vez? E eu tería que estar de acordo con ela. E eu non podería explicarlle por que libros que deberían ser LIX se visten cos traxes dos seus pais. (E non, non vou dicir cal é, pero por si acaso, sendo que lle dixen a Pedro Feijoo que lle faría unha crítica pormenorizada do seu libro por mail: NON ESTOU A FALAR DE A MEMORIA DA CHOIVA -Ese podes lelo, Ana-).

         Debemos deixar que o estudantado de secundaria marque o canon? 

         Do que lle gusta ler a eles, indudablemente.

     Debemos deixar que o estudantado de secundaria marque o canon para público ávido doutras experiencias?

          Non, para iso se debería coidar con mimo a liña editorial nas coleccións que se fan.

       Porque, non esquezamos, que tentamos crear lectores e lectores que, eventualmente, amen o libro e o merquen tamén. Por propia supervivencia do sistema editorial! Ou senón quen vai poder pagar aos contacontos para contaren historias? Pero un prezo entre 15 e 22 euros é un prezo alto, e o consumidor, nunha era coma a nosa, pide que unha liña de produtos sacados ao mercado teña un standard de calidade (aquí si que vou usar a palabra) alén dos gustos dos diversos colectivos aos que poida ir dirixido. Xaora (esta si me atrevo a usala, a ver...) non seriamos lectores de galego sen os profesores de galego que nos obrigaron a ler libros na língua, nen as feiras nas que os autores falan da súa obra con agarimo e paixón e nos animan a gastar eses 15,16... 22 euros sen remorsos.

 

  

One lovely blog award

Saúdos a todos e todas, para o comenzo desta entrada vou copiar as instruccións, tan ben relatadas, do meu admirado Ducan O Corvo.

Este blogue de meu, o persoal, ven de ser nomeado para este curioso, sentimental e virtual galardón que tenta premiar simbolicamente a eses blogues que consultamos diariamente, dun xeito egoísta, para acadar informacións, opinións, cultura, ideas ou, cando menos, visións diferentes e enriquecedoras que enchan con algo especial os nosos paseos pola web.

Este premio é un recoñecemento que se fai entre blogueiros e está especialmente pensado para facer máis visibles os blogues e axudalos a acadar un pouco máis de popularidade. Así que, cando un blogue é nomeado, o autor deberá facer o seguinte:

-Nomear e agradecer o premio á persoa/blogue que lle concedeu a mención.
-Facerse seguidor, dalgunha maneira, do blogue.
-Responder ás 11 preguntas que se lle fai.
-Conceder o premio a 11 blogues que lle gusten, acaben de comezar, que teñan poucos seguidores…
-Facer 11 novas preguntas aos que premie.
-Informar do premio a cada un deses blogues.

      Empecemos, logo, polo principio. A persoa da que recibín o honor deste agasallo tan agarimoso é o señor Duncan O Corvo. Coñecín a Duncan a través dun relato apaixoante no número un de Contos Estranos e, desde aquel momento, convertinme en fan incondicional. Agora mesmo, a maiores dos relatos en Contos, ten unha novela fantástica, de fantasía, que compartir con todos nós, pero podedes atopar moita información sobre el e desfrutar das súas letras a traverso do seu blogue persoal: O ollo do corvo.

      O de facerse seguidor chega un pouco tarde, porque lévoo facendo desde fai moito, moito, tempo. Cousas do "parlamento dos corvos" que nos une.

       En canto ás once preguntas que fai o que nos otorga este galardón, procedo a contestar, na medida do posible, ás de Duncan:

1ª – Cal foi a primeira entrada do teu blogue?
       A verdade é que este blogue naceu coma un espello do meu blogue orixinal e persoal, agora abandoado en prol deste, por razóns tan estúpidas como complicado é o ser humano. Ese blogue, linkado na barra da dereita, foi o meu primeiro intento de seguir en contacto cos meus amigos da península namentres pasaba un dos mellores anos da miña vida en Sheffield, como estudante de Erasmus. Aínda que non lembre cal foi o primeiro post, supoño que sería unha presentación dos nervos, a alegría e a excitación de empezar unha nova aventura dentro da física e da universidade.

2ª – Que era o que te motivaba cando o creastes? Lograstes o teu obxectivo?
     A miña motivación foi manter o contacto cos meus amigos, narrar as miñas experiencias nese novo entorno e ampliar os meus coñecementos de apaixoados da escritura e do cómic, daquela os blogues estaban moi de moda e empregábanse, coido, de xeito moito máis consecuente que agora mesmo, ao non ser tan famosas as redes sociais. Coido que si que conseguín o meu obxetivo, de aí que decidira continuar con el e que lle teña certa manía a pensar que debería deixalo, aínda que xa levo moito tempo sen sacar unha continuidade con este que estades a ler.

3ª – Só publicas cousas que te gustan ou algunha vez escribistes algo que non te apetecía demasiado?
      Sempre publico algo que me apetece dicir, aínda que o que estea a publicar, no seu contido ou na súa forma, pode que non me guste demasiado, pero sempre me apetece dicilo, alomenos no momento da súa publicación.

4ª – Segues algún blogue ou a túa única visita é ao teu?
       Sego moitos blogues, a maioría están linkados no meu pero, hai moitos outros aos que chego a través do blogue de Marina Anobado, que o ten moito máis xeitoso e organizadiño que o meu.

5ª – Que cres que lle aportas á xente que te le?
        Non teño pretensións de lle aportar a xente nada máis que un ratiño entretido!

6ª – Planeas algún cambio no seu deseño/estrutura ou estás conforme co que ten?
        Non estou nada conforme, coido que o blogue precisa un cambio de cara, de forma, de plantexamento... pero aínda estou na procura dese cambio. Normalmente as vacacións e o verán adoitan para me inspirar neste senso.

7ª – Preocúpate o que os teus visitantes poidan pensar ou escribes no blogue máis para ti que para eles?
       Non, para nada. Poucos dos meus pensamentos profundos acaban no blogue, de todos modos.

8ª – Cal é a entrada á que máis cariño lle tés?
       Esta é dificilísima, pero coido que, na versión antiga, sería a de "o gato azul" e nesta nova a crítica do libro e Pedro Feijoo, pola felicidade que trouxo esa troula miña de falar sen pensar do que vira nun libro que me apaixoou desde o principio.

9ª – Se algún día tiveras que deixar de escribir no blogue, con que te gustaría despedirte?
       Cun final aberto e un bico de semicorcheas.

10ª – Tés só o blogue que mencionamos aquí ou levas varios á vez? Por que?
         Levo varios á vez, pero non coa mesma conta. A razón é que os outros están vencellados ao meu traballo e este é o meu único (con espello) blogue persoal.

11ª – Que te animou a continuar esta cadea, seleccionando os teus favoritos e contestando a estas preguntas?
          Gústanme os blogues, téñolles moito cariño e gústame descubrir novos eidos de lectura ademais de promocionar, un pouquiño se cabe, aqueles que son os meus favoritos, para que os demais tamén podan descubrilos e, se lles gusta o que ven, quedar con eles e facelos parte da súa comunidade. Tamén porque Duncan é un destes amigos virtuais que teñen moi boas ideas e ao que respeto moitísimo, polo que teño que valorar o tempo que nos adica e contestarlle coa mesma delicadeza.

E velaquí os meus blogues premiados:

-O primeiro, como non, vai para Camiño longo, pola súa enerxía, pola calidade e a tenrura das súas entradas e, porque aínda que non tivera blogue, son fan.

-O segundo para Un ollo de vidro, polo coidado e agarimo nas críticas súas de banda deseñada, moi instructivas sempre.

-O terceiro para La menor intención, porque sempre é 4 de Abril :D, e porque está moi ben que, por unha vez, leamos algo que non fale de Xapón, América, ou o mesmo estado que pisamos.

-O cuarto para... vaia, o cuarto será o primeiro que non podo dar, a maioría dos blogs que admiro xa foron nominados por Duncan e voltar aos meter no saco sería un pouco controvertido para eles, así que, coas miñas desculpas, deixareino aquí, tres seleccións das máis selectas, supoño que, dalgún xeito, indicaría que preciso buscar máis alfaias en blogs de xente e deixar de navegar polos blogues máis comerciais ou "industrializados". Apuntareime o tanto.

Os fillos do mar

Agardo me perdoe a concurrencia desta taberna virtual, que quere ser caderno, aínda que non, de momento, de bitácora, se por un momento pensei en empezar este comentario titulándoo "As miñas lecturas do verán" e adoptando o manido estilo redactor-mecánico daquelas composicións coas que abríamos, todos, o novo curso en Setembro, na primeira clase de galego. Por sorte, xa mudei de idea, pero que conste que o de me sentir como unha nena, agora mesmo, non é casual.

Que nervos! Se é que falar dun libro que che gusta, que che gusta ben, non é cousa de leria. Empecemos pola vanidade, empecemos dicindo que, segundo me informaron, a fotografía da contraportada do autor da obra, non lle fai xustiza ningunha ao pobre autor ao que, será por esta afirmación escoitada tras levar lidas non máis de 50 páxinas do libro, automaticamente, pasei a identificar coma Simón Varela, o protagonista da obra (si, seica sae moito unha tal Mariña e sei que eu non son máis ca unha lectora, que ultimamente veño de ver que algúns seres moi eruditos veñen ás presentacións dos libros e o seu coñecemento da estrutura da obra, en xeral, non da obra a presentar, abrúmanos coa calidade, formalidade e seriedade das súas inquisitorias intervencións -ás veces pondero a posibilidade de empezar todas as miñas, tímidas, intervencións nestes actos coa tonadilla "Segundo a relevancia do descubrimento do bosón de Higgs..." e engadir  a pregunta, para axudar a este teatriño, pero, xa saben, unha, no fondo, aínda que non o semelle, é tímida- pero esa Mariña non chega a ter a consistencia que ten que ter un protagonista. Que cumpre tela alí? Pois si, pero claramente o prota é Simón).

      Entremos logo en materia, segundo a contraportada do libro:

"Simón Varela é un mediocre arquitecto residente en Vigo. Un día recibe unha chamada dunha señora da alta sociedade viguesa, Isabel Llobet, para que lle faga unha reforma nunha fonte da súa propiedade, nun pazo de Canido. Aos poucos días de comezar a reforma, Simón atopa un cofre pechado. Simultaneamente, a señora, xa maior, morre en estrañas circunstancias. A partir de aquí, o arquitecto vese involucrado nunha intrigante trama na que tamén parece estar envolta a familia da muller morta. Novela de aventuras, novela de intriga, escrita con ton humorístico, a acción de Os fillos do mar condúcenos detalladamente a través do Vigo de hoxe, cidade que en boa medida protagoniza tamén a novela. Ao tempo, a trama cóbrese cun atractivo pano histórico que nos conduce ata 1702, na Batalla de Rande, aínda que deixa tamén os seus elos na Guerra Civil española e nos tempos do nazismo alemán. Os fillos do mar é unha novela trepidante, que viaxa constantemente no tempo para atopar as claves dun presente que o protagonista precisa desvelar."

Eu, desde o punto de vista económico, desde esa morea de libros que vin desaparecer e o dificil que me foi mercar un na miña libraría habitual, coido que se pode dicir que, non sei se por fin, porque de seguro que pasou con outras novelas pero, sexamos optimistas e digamos, de novo, un libro escrito en galego, no orixinal, por un autor galego, intrépido e sagaz, é quen de acadar a etiqueta de "superventas", coma nos discos. E non sei se lle molestará ao autor (que supoño que na vida ha ler este texto) ou a aqueles que líchedes o libro e o gardades na estantería coma ouro en paño pero, en grande medida, a min este fenómeno tróuxome á cabeza obras como as de Carlos Ruíz Zafón ou Lola Dueñas, bestsellers de verán que se espallan na súa fama a través de-boca-de-lector-a-ouvido-de-lector e seguen unha fórmula máxica que nunca pasa de moda: unha historia de aventuras. E esta é unha historia de aventuras, hai un mozo de nobre corazón (un pouco chaíñas tamén), unha dama en apuros e un tesouro. O certo é que hai moitos máis elementos dos que "non deben faltar" nunha novela de aventuras e os malos son moi malos, moito, moito, moito e os bos son moi bos, pero seguindo por este lado, teriamos que soltar demasiados spoilers e tampouco é a idea. Sendo unha novela de aventuras, tampouco nos vai cambiar a vida ou a concepción da narrativa moderna! Pero, sabedes que? Non sei se a vós vos pasa, pero a min si e, ás veces, ás veces un só precisa ler un libro porque lle apetece pasalo ben, porque quere voltar a ese recuncho da infancia (velaquí o que vos comentaba de me sentir coma unha nena) onde tiñamos multitude de ocasións de disfrutar dunha historia destas características en forma de película de sábado pola tarde.

     Pero hai máis, mesturada, tecida coa delicadeza e o humor dun espíritu novo e intrépido, con esta novela de aventuras atopamos historias de xustiza, de piratas, puzzles... e o lector afeito aos videoxogos ou ás series da televisión pode, se quere, mirar con cautela e tesón o truco de maxia levado a cabo polo escritor e verlle a orella de coello tras o falso fondo da chisteira ou o tres de picas escondido na súa manga. Danse pistas, moitas, moitas pistas e, aínda en sabendas do seguinte paso, descubrilos na letra impresa é un indicible pracer: polo seu estilo fresco e desenfadado, polas referencias tan cercanas á nosa xeración (desde Jessica Fletcher ou as recurrentes imaxes cinematográficas, a eses finais de capítulo que fan que non poidas deixalo, que parece LOST! -e si, se queredes parar para durmir, o mellor é deixar un capítulo a medias, como faciamos coa serie-), polas respostas e o monólogo interior de Simón ou polo luxo de ir descubrindo novelas de intriga e aventuras en Vigo, que raio! Que sempre andamos a matinar no glamour dos Estados Unidos, ou Barcelona ou Madrid e xa é hora de termar do noso.

      Vou ir parando, non? Se sego a falar aínda vos vou rebentar a novela. Si, vou ir parando. Digamos que agardo que sega a ter o mesmo éxito que ten ata agora, que lle merque os dereitos unha mega-productora do cine e que se faga de ouro coa escrita, que traduzan unha novela galega ao inglés e que sexa número un dos best-sellers do New York Times (elementos para selo tenos) e que poidamos dicir, con máis orgullo do que se escoitou coa tal victoria da tal Roja, que ese é un libro galego, en galego e para galegos.

     Pequenas decepcións persoais neste libro: a min gústanme os personaxes con máis matices, pero xa o dixemos, é unha novela de aventuras de manual, moi ben feita. A outra decepción ven de man dos agradecementos, que fixeron que a simpática imaxe que tiña dun escritor atarecido polo medo e embutido en neopreno a explorar as covas máis recónditas da Illa de Ons se esnaquizara en mil anaquiños... ains! co romántico que é levar unha investigación in situ!

     En definitiva, merquen o libro, ou merquen libros que é para o que están. Total o IVA vai subir igual, a lo menos que teñamos tesouros que gardar nas nosas casas, sexamos electricistas ou electroduendes!

PS: Velaquí unha proba do ben que o pasei lendo esta historia (desenfocada para non estropearlle a leria a ninguén):

La genialidad de lo simple o como hacer una tortilla y creerte una buena historia

Al parecer, hacer una tortilla de patatas, en los foros y libros de cocina se presupone como una receta “simple”. Buscando en internet, he encontrado las siguientes instrucciones: necesito cuatro huevos, medio kilo de patatas, sal y un cuarto de litro de aceite de oliva. No dice nada de la cebolla, pero años de abstención de tortilla en mi hogar familiar, refuerzan la teoría de que la cebolla es necesaria en la tortilla de patatas. Siguiendo esta colección de fáciles instrucciones, se nos dice que pelemos las patatas, las cortemos y las friamos en abundante aceite (también habría que freir la cebolla), a continuación debemos batir los huevos y añadir sal, luego colar las patatas y la cebolla, mezclarlo todo, devolverlo a la sartén con una cucharada de aceite y esperar a que se cocine, siempre y cuando tengamos en cuenta que debemos darle un par de vueltas, ayudándonos, en la medida de lo posible, con un plato. Et, voilá! He aquí la tortilla.

Concidiréis conmigo en que esta receta “fácil”, realmente es una quimera. No creo que me equivoque demasiado al decir que la mayoría de nosotros, en nuestro primer intento de realizar una tortilla de patatas, conseguimos un resultado comestible pero que, a decir verdad, no tenía nada que ver con la tortilla de patatas de mamá o, si necesitamos hablar de profesionales, de la abuela. Hay un toque de calidad, de experiencia, de genialidad incluso, en estas tortillas.

En cierto modo, pensando sobre esta idea vagabunda,  y sobre algún que otro privilegio que he tenido durante estos últimos días, he podido meditar sobre el sutil, pero delicado y complejo, arte de la creación de personajes. Una historia no es historia si no tiene un buen protagonista y un ambiente creíble, ambiente en el que también tienen muchísimo peso todos esos personajes secundarios o corales, si hay más de un protagonista, que cambian los matices de lo que acontece y convierten lo mundano en lo extraordinario. Desde luego, yo no soy la más adecuada para hablar de la creación de personajes, pero sí puedo decir que, el secreto, parece estar en los detalles. Como en la tortilla, según los grandes teóricos de la narrativa y la escritura creativa, siempre podemos seguir unas pautas y, curiosamente, el nombre del personaje no suele ser determinante a la hora de su creación, la mayoría coinciden en que es un detalle más, como elegir si le echamos pimiento o no a la tortilla, sin embargo sí que insisten sobre la importancia de un trasfondo, de un bagaje cultural y sentimental que los haga creíbles, que eleve esa bidimensionalidad otorgada por las letras y las descripciones, o los diálogos, y los eleve a la tercera dimensión, que les dé profundidad. Como esas imágenes de “el ojo mágico” de entrada conocemos a los personajes de un modo idéntico, a través de una voz, sea la suya o la del narrador omnisciente, a través de una crisis, o de varias y todo nos parece un gran batiburrillo. Somos capaces de diferenciar colores y formas básicas pero no somos capaces de ver más allá, vemos los nombres, las pequeñas características generales que persiguen que seamos capaces de diferenciar a unos y otros al no poder emplear imágenes como en el cine o en los cómics, junto con las continuas referencias en cada momento a “dijo ella”, “se acarició la barbilla, encontrando la cicatriz que marcaba su cara desde los tres años”, “contestó Humberto”, etc.  Poco a poco, la historia, el lugar en el que se desarrolla, los tiempos, hacen que empecemos a difuminar a esos personajes al tiempo que encajamos toda la información que vamos aprendiendo de ellos a lo largo de la lectura, como en el dibujo, tenemos que dejar de fijarnos en los detalles, enfocar más allá e intentar ver lo que está escondido, encontrar lo que el autor nos revela entre líneas y no lo que parece obvio. Es entonces, en algún momento indeterminado, intangible, pero real, cuando, por fin, los colores, las formas, los detalles de la ciudad en la que el personaje ha crecido, las anécdotas de su vida, todos los pequeños detalles que nos parecían superfluos, se unen para crear una imagen con perspectiva, con volumen y con entidad: de personaje, llegamos a persona. Parece sencillo, pero no lo es y, al mismo tiempo, es fácil caer en la tentación de ahogar al lector con detalles, con referencias históricas, con aluviones de sentimientos y explicaciones Freudianas en las que, una y otra vez, se psicoanaliza y somete a los demás miembros del teatro de su vida al mismo tipo de terapia y que, pese a nuestros intentos, no consiguen generar esa sensación de realidad, de tridimensionalidad del objeto descrito. Otros nos llegan al corazón, se convierten en nuestros compañeros y los recordamos como si, en verdad, los hubiéramos llegado a conocer en persona.

En mi experiencia, estos personajes tridimensionales, son mágicos, especiales, impresionantes, tan redondos que es casi imposible que puedan ser reales, pero no resultan irreales en su psique, en sus motivaciones en sus experiencias. Supongo que todos podemos pensar en algún ejemplo que ilustre estas situaciones, tanto en el cómic, como en el cine o en la literatura. Dentro de mis favoritos están Al Swearengen  (de Deadwood), Jazz Maynard (de la serie homónima) y, más recientemente, Gabriel dos Mourelo (del maravilloso libro de Agustín Fernández Paz: Non hai noite tan longa).

No sé vosotros, pero yo creo que David Milch, Raule y Roger y Agustín Fernández Paz hacen unas tortillas estupendas.

Non hai noite tan longa, por tempo limitado

Seguindo a iniciativa de promocionar a lectura, solto este viral temporal (que rima e todo) cun anaquiño que me gustou, especialmente, de Non hai noite tan longa (Agustín Fernández Paz), un libro moi, moi recomendable e un extracto que, coido, ven moi ao pelo estes días que estamos a vivir.
Con erros e as miñas desculpas aos damnificados, aí vai:

Lecturas impías de Semana Santa

"Y, finalmente, ellos sabrían que es un juego de azar. Habrían de saber que la inconsistencia en las reacciones humanas puede convertir en insensatez el planteamiento de espionaje mejor organizado; que los tramposos , los embusteros y los delincuentes a veces resisten a toda incitación, mientras que respetables caballeros han sido inducidos a horrendas traiciones por turbias sisas en algún restaurante de Departamento."

John Le Carré

El espía que surgió del frío.

Curso de cómic por Sergio Bleda

Pues, ya sabéis, para los que podáis ir, es un curso interesantísimo desde mi punto de vista.

Curso intensivo de creación de cómics en Cervantes 20.

Desde hoy mismo se abre el plazo de inscripción (que terminará el 14 de abril) para matricularse en el curso intensivo de creación de cómics que voy a impartir los días 21 y 28 de abril en la academia Cervantes 20 (situada en la calle Cervantes, nº 20, junto a la plaza de España)

El curso completo será de ocho horas, repartidas en dos días (de 10:00h a 14:00h cada día) en las que serviré de guía a aquellas personas interesadas en el campo de la historieta a nivel profesional, aportándoles los conocimientos necesarios sobre todas las etapas creativas de la realización de un cómic, para que puedan aplicarlos más adelante a sus proyectos personales.
Todos los niveles.

Contenido:
- El guión (guión técnico, descriptivo, sinopsis...)

- La creación de personajes (cómo crear el personaje ideal para cada historia)

- La documentación (cómo buscarla y utilizarla)

- La narración (planos, secuenciación, paginación...)
- Técnicas (dibujo a lápiz, entintado, color...)

- Preparación de proyectos

El coste total del curso será de 60€.
Los interesados pueden informarse sin compromiso en la web de la academia, escribiendo a nuria@cervantes20.es o llamando a los teléfonos 963944701 o 618121956.

Contos Estraños e a conquista de China

Pouco a pouco, como din noutros ámbitos, con pasiños de bebé, imos saíndo e entrando dos séculos escuros. Amparados polas novas tecnoloxías, é o mundo da cultura, a lingual vai tentando conquistar, de novo, o posto que lle pertence na nosa vida, na idea dun pobo.

Como nos pequenos esforzos, a búsqueda da identidade nace da paixón, da proba, de ir máis alá, experimentando todas as estacións dunha viaxe que outros levaron a cabo moito antes que nós. E, por que non?  É posible que o Orient Express non sexa a viaxe soñada nen a máis emocionante ou espectacular do momento, pero iso non quere dicir que non podamos disfrutar de Londres, das espectaculares paisaxes de Francia ou de parar en Paris para lle tomar un café crème fronte ao Louvre antes de seguir as nosas andainas cara a codiciada Constantinópolis, ao final do camiño. Que importa que podamos experimentar a viaxe a través de plataformas virtuais e amplas guías de viaxe se, para medrar, para aprender dela, somos nós os qu etemos que ir, aos pouquiños, descubrindo a friaxe da néboa do Támesis na nosa pel, e o arrecendo da manteiga francesa ben extendida sobre un gorentoso croasán! Así, so vivimos cando experimentamos e, ese paso adiante que podemos chegar a dar, parte da necesidade de ter percorrido o camiño con anterioridade. Podemos querer explorar China pero non seremos quen sen antes chegar a Constantinopla.

Os intrépidos maquinistas e xeógrafos de Contos Estraños, fai xa un bo mangado de tempo, empezaron unha destas rutas de viaxe, abríndose camiño por paises e paraxes xa visitados con anterioridade, pero aportando a súa peculiar e persoal visión cartográfica da realidade. Coma noutro tempo, a literature busca nas necesidades da sociedade e, coma outras veces, meditan sobre a cultura do breve, do consumo inmediato e das tebras nas que sumimos os nosos temores de raza, de identidade; temores que son quen de se lembrar do sacauntos, da Santa Compaña ou de fantasear con días dun futuro non tan lonxano, nos que hologramas de vapor protagonizarán os restos da praza do Obradoiro no canto das históricas torres da Catedral.

Con este espíritu, coa idea de facer noso o que antes outros fixeron co propio, e evolucionar cara a mellora, veñen de sacar ao crudo Mercado unha colección de coleccións de título homónimo á editorial. Antoloxías de fantasia, de pulp, de terror e de agro-terror en moitos casos, vía de promoción de novos autores e da fantasia na nosa lingual e da nosa conciencia como sociedade e entidade cultural. Compendios coidados no fondo en na forma nos que, no segundo número, teño a inmensa sorte e honra de compartir tinta con estupendos contacontos, con compañeiros de compartimento ávidos de descubrir eses detalles na vida cotiá que convirten a rutina nunha xenial barbaridade. Xente coa que, todos, deberíamos chegar ata o final, e, alí, conquistar China.

24 de Febreiro, agasalla un libro E unha flor en galego

Da revisión, moito máis agradable que a revisión dos xornáis, do blog da adorable atallo longo, retiro esta reflexión:

A Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) anímanos a que regalemos un libro en galego e unha flor no día do nacemento de Rosalía de Castro. A autora naceu o día 24 de febreiro de 1837 e por iso se celebra este ano o 175 aniversario.

A AELG tamén nos convida "a participar do Día De Rosalía de Castro organizando actividades de promoción da obra da nosa escritora para conmemorar o aniversario do seu nacemento".

Gústame moito a idea de que, se imos festexar o nos particular Santa Rosalía, en troques do San Jordi, plantexemos a idea de que o agasallo debe ser dun libro e unha flor para cada persoa e non a vella, manida e sexista idea de que o libro é para os homes e a flor para as mulleres, que son cousas máis delicadiñas e, claro, igual a lectura non lles acae ben. Tamén falan, desde a Asociación de escritores e escritoras en galego, de tentar facer algo que rememore a obra da autora galega e, desde o meu modesto lugar de reflexión, invítovos a levalo a cabo, aínda que, como di Carme, a mín Rosalía, persoalmente, sempre me pareceu un tanto choromicas. Pero, para ter unha opinión, e para que che pareza choromicas ou no, hai que ler a súa obra, así que lede, lede que nos armará para un futuro que non nos gusta, pero quedará no voso subconsciente. Eu, pola conta que me trae, recoméndovos tres libros que podedes pensar en regalar, se ides seguir a corrente desde póstumo aniversario da poetisa máis citada da nosa literatura:

E recupero un clásico ...

Eu, heime auto-agasallar este:

Sombras famentas ...

   Seguimos con las reseñas. En esta ocasión, levemente mejorada de mi gripe malasana, seguiré escribiendo en castellano ya que, muy pronto, como podéis ver en el blog del autor, este fantástico compendio de cuentos será publicado en castellano e inglés.

    Aquellos que han tenido la suerte de adquirir el libro en O Culturgal, probablemente, lo tengan dedicado, que es una excusa como otra cualquiera para comprarse un libro, es más, la mayoría de nosoros, mitómanos anónimos, hemos comprado alguna vez algún cómic o similar en presentaciones porque, aún sin conocerlo con anterioridad, el autor del mismo nos ha caído en gracia (en mi caso he descubierto grandes tesoros como "Con acuse de recibo" de Alberto Ramos o "Hacer cómics" de Scott McCloud). Si no es así y todavía no tenéis una copia, en mi modesta opinión, este libro suponen 12 euros muy bien empleados.


      Pero, seamos sinceros. Yo, en un principio, no compré "Sombras famentas" porque el autor fuese majo, que lo es, sino pola misma razón por la que dos queridos amigos me regalaron  O mundo secreto de Basilius Hoffman por mi cumpleaños: por militancia. En este caso por una doble militancia: uno porque me encantan los libros que se venden como antologías de cuentos y además de cuentos de terror gótico (donde gótico hace referencia a un estilo determinado y bastante ligado a la literatura romántica y no a lo luminoso del arte homónimo ni a ideas peregrinas sobre la espesa negrura del alma por no poder comprarse un corsé de última moda), y dos porque, además, estaba en gallego. Así que, ya véis, sin trampa ni cartón, lo compré porque era chulo, porque lo había visto en facebook y porque, una fría mañana, lo encontré vagando en una de las estanterías de Torga y me lo traje a casa.

    Una vez comprado es necesario leerlo pero, ¡cuidado! Porque mi escenario habitual de lectura de cuentos, el autobús, resultó no ser el lugar ideal para este tipo de actividad ya que, como bien reza el prólogo, es un libro para disfrutar del terror, para saborearlo y sumirse en unas sombras que, a la vez, te dan cobijo y juegan a cobrarse ese precio robándote trocitos de cordura hasta abrir los ojos y seguir siendo un niño asustado frente a las temerosas fauces del lobo feroz.

    "Sombras famentas" es el primero de los cuentos o, en este caso, es una mini-novela. De corte clásico, salpicado de elementos actuales y con amplios guiños a los estilos mencionados con anterioridad, consigue crear lugares fantásticos a partir de espacios reales comunes, llevando al lector a preguntarse qué parte de la historia es real y cuál pertenece a la ficción, en qué lugar podemos dibujar esa fina línea de complicidad entre la percepción de lo paranormal y lo realmente sobrenatural.
    Engancha, una vez que este libro entra en el umbral de tu conciencia, engancha, y tus manos necesitan buscarlo en el bolso, o a tu alrededor, para asegurar que puedes continuar con su lectura. No tiene sentido desvelar sus secretos pero creo que es de recibo mencionar esas trazas de tríos en el ritmo narrativo, como campanandas de la media noche en tu consciencia al perderte en el mundo del autor, esa suspensión de la realidad que no exige esfuerzo, que llega de un modo lógico y buscado, natural, o esas referencias a una cultura, quizá subcultura, muy conocida por una generación perdida entre las libretas Rubio y los Smartphones.

      A título personal, mis favoritos son los relatos más científicos, en particular ese que hace que, ahora, el perder las llaves o el estuche, al no encontrarlos en el lugar donde sé que los he dejado, sienta un escalofrío recorriéndome la espalda. O esa mención a Labirynth que, indudablemente, me hace recordar que "a través de incontables perigos e indicibles penurias loitei para chegar ao castelo alén da Cidade dos Goblins. Porque a miña vontade é tan forte como a túa, e o meu reino tan grande. Non tes poder sobre min". Or...do you?

La música que odio

Siguiendo con el post de Cisne negro,  y porque me parece mucho más interesante que repasar las cosas que necesito hacer mañana, hablaré de mis experiencias traumáticas con la música. No puedo soportar, El cóndor pasa. Durante mis años de universidad, el tercero, para ser más exactos, compartí piso con uno de mis mejores amigos y otra persona en Carreira do Conde (los que conocéis Santiago de Compostela reconoceréis la dirección por ser una de las calles que está frente a la Alameda, la que tiene en frente una colección de árboles en la que anidan cientos y cientos de estorninos). Durante ese año conocimos a Luis, un indigente majísimo que tocaba la flauta junto a nuestro portal, pero que paraba para que pudiéramos estudiar... no era este el caso con los peruanos de la Alameda. Meses, meses de calor y El condor pasa una y otra, y otra vez, y el cóndor sigue pasando sin que podamos hacer nada, ¡nada!

Tampoco consigo encontrarle la belleza a Laura Paussini o Eros Ramazoti (spelling?). Aunque me encanta el italiano, como idioma, esas canciones melosas y de letras facilonas (que se podrían aplicar también a Bisbal, Chenoa, etc) suelen sacarme de mis casillas en los primeros acordes.